Kokain

Kokain (İng. cocaine), koka bitkisinden elde edilen, güçlü uyarıcı etkisi bulunan ve tıpta sınırlı biçimde yerel anestezik olarak kullanılan alkaloittir.

Etimoloji

Güney Amerika'da yetişen koka bitkisinin adından türetilmiştir.

Klinik bağlam

Madde, sinir uçlarında dopamin, noradrenalin ve serotoninin geri alımını engeller. Sinaptik aralıkta biriken bu ileticiler, öfori, uyanıklık artışı ve iştah baskılanması oluşturur. Aynı zamanda sodyum kanallarını bloke ederek yerel anestezik etki gösterir; damar büzücü özelliğiyle birlikte bu etki, burun cerrahisinde sınırlı tıbbi kullanımını açıklar.

Kalp damar sistemi üzerindeki etkileri klinik açıdan en önemli yönüdür. Kalp hızını ve kan basıncını yükseltirken koroner damarları büzer; sonuçta oksijen gereksinimi artarken sunumu azalır. Bu ikili etki, genç ve damar hastalığı olmayan kişilerde bile miyokart enfarktüsüne yol açabilir. Risk, kullanımdan sonraki ilk saatte en yüksektir.

Bu nedenle genç hastada ortaya çıkan göğüs ağrısında madde kullanımının sorgulanması önemlidir. Tedavide kritik bir kural vardır: bu hastalarda tek başına beta bloker kullanımından kaçınılır. Beta almaçların bloke edilmesi, karşılıksız kalan alfa etkisi nedeniyle damar büzülmesini ve kan basıncını daha da artırabilir. Öncelikle benzodiazepin uygulanır; ayrıca nitrat ve kalsiyum kanal blokerleri kullanılır. Bu ayrım, alanın en bilinen tedavi tuzağıdır.

Diğer akut komplikasyonlar arasında ritim bozuklukları, aort diseksiyonu, inme, nöbet, hipertermi, rabdomiyoliz, akut böbrek hasarı, bağırsak iskemisi ve ani ölüm bulunur. Hipertermi, kötü gidişin en önemli göstergelerindendir ve hızlı fiziksel soğutma gerektirir.

Kullanım yoluna göre ek sorunlar görülür: burundan kullanımda burun bölmesinde delinme, içine çekildiğinde akciğer hasarı, damar içi kullanımda ise enfeksiyonlar ve enfektif endokardit.

Levamizol ile karıştırılmış maddeler, ağır nötropeni ve deride nekrozla seyreden vaskülit tablosuna yol açar; açıklanamayan bu bulgularda madde kullanımı sorgulanmalıdır.

Gebelikte kullanım, plasenta erken ayrılması, düşük doğum ağırlığı ve erken doğumla ilişkilidir.

Bağımlılık gelişimi hızlıdır; ödül yolaklarındaki güçlü etki nedeniyle psikolojik bağımlılık belirgindir. Bırakma döneminde yorgunluk, aşırı uyku, iştah artışı, çökkünlük ve güçlü istek görülür; bu tablo yaşamı tehdit etmez ancak yinelemenin başlıca nedenidir.

Tedavide onaylanmış özgül bir ilaç bulunmamaktadır; davranışsal tedaviler, ödüle dayalı yaklaşımlar ve eşlik eden ruhsal hastalıkların tedavisi esastır.

Alkolle birlikte kullanımda vücutta kokaetilen adlı ayrı bir madde oluşur; etkisi daha uzun sürer ve kalp toksisitesi daha yüksektir. Bu birliktelik, ani ölüm riskini artırır.

Yerel anestezik olarak tıbbi kullanımı, güvenli seçeneklerin varlığı nedeniyle giderek sınırlanmıştır.

Eş anlamlılar

• Benzoilmetilekgonin

İlgili terimler

• Madde kullanım bozukluğu
• Miyokart enfarktüsü
• Rabdomiyoliz
• Hipertermi
• Lokal anestezik