Lipit

Lipit (İng. lipid; Yun. lipos, yağ), suda çözünmeyen, organik çözücülerde çözünen biyolojik moleküllerin ortak adıdır.

Etimoloji

Yunanca lipos (yağ) sözcüğünden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Grup, trigliseritleri, fosfolipitleri, kolesterolü ve yağda çözünen vitaminleri kapsar. Görevleri enerji depolamak, hücre zarlarını oluşturmak, steroit hormonların ve safra asitlerinin yapı taşını sağlamak ve organları yalıtmaktır.

Suda çözünmedikleri için kanda lipoprotein adı verilen taşıyıcılarla dolaşırlar. Düşük yoğunluklu lipoprotein, kolesterolü dokulara taşır ve damar duvarında birikmesine yol açar; yüksek yoğunluklu lipoprotein ise dokulardan karaciğere geri taşır. Bu ayrım, klinik değerlendirmenin temelidir.

Düşük yoğunluklu lipoprotein kolesterolünün, ateroskleroz gelişiminde nedensel rol oynadığı genetik ve girişimsel çalışmalarla gösterilmiştir. Düzeyin düşürülmesi, damar olaylarını azaltır; yarar, başlangıç düzeyinden bağımsız olarak sağlanan mutlak azalmayla orantılıdır. Bu ilke, tedavi hedeflerinin temelini oluşturur.

Yüksek yoğunluklu lipoprotein düzeyi düşüklüğü risk göstergesidir; ancak bu düzeyi ilaçla yükseltmenin damar olaylarını azaltmadığı gösterilmiştir. Bu, risk göstergesi ile tedavi hedefi arasındaki farkı ortaya koyan önemli bir örnektir ve sık karıştırılır.

Trigliserit yüksekliği ayrı bir öneme sahiptir. Çok yüksek düzeyler, akut pankreatit riskini belirgin biçimde artırır ve bu durum acil tedavi gerektirir. Orta düzeydeki yükseklikler ise çoğu kez metabolik sendrom, denetimsiz diyabet, alkol kullanımı, hipotiroidi ve bazı ilaçlarla ilişkilidir; bu ikincil nedenler düzeltilmeden ilaç tedavisine geçilmesi yaygın bir hatadır.

Kalıtsal bozukluklar arasında ailesel hiperkolesterolemi en önemlisidir. Genç yaşta damar hastalığına yol açar; tendon ksantomları, göz çevresinde birikimler ve erken kalp hastalığı aile öyküsü tanısal ipuçlarıdır. Sık görülmesine karşın büyük ölçüde tanı konmamış durumdadır; bu, önlenebilir erken ölümlerin önemli bir nedenidir. Tanı konduğunda aile bireylerinin taranması zorunludur.

Ölçümde açlık gerekliliği, çoğu hasta için ortadan kalkmıştır; yalnızca çok yüksek trigliserit değerlerinde açlık ölçümü tercih edilir. Ayrıca ağır hastalık, enfeksiyon ve miyokart enfarktüsü sonrası ölçümler geçici olarak düşük çıkar; bu dönemde alınan sonuçlara göre tedavi kesilmemelidir.

Tedavide yaşam biçimi değişiklikleri temeldir; ilaç tedavisinde statinler ilk seçenektir. Statin ilişkili kas yakınmaları sık bildirilir; ancak çalışmalarda bu yakınmaların büyük bölümünün ilaçtan bağımsız olduğu gösterilmiştir. Gereksiz ilaç kesilmesi, korunma fırsatının kaybedilmesine yol açar.

Lipit emülsiyonları ayrıca damar içi beslenmede kullanılır ve lokal anestezik toksisitesinde kurtarıcı tedavi olarak uygulanır.

Eş anlamlılar

• Lipid
• Yağ

İlgili terimler

• Kolesterol
• Ateroskleroz
• Statin
• Metabolik sendrom
• Trigliserit