Hidrokortizon

Hidrokortizon (İng. hydrocortisone), doğal glukokortikoid olan kortizolün ilaç biçimidir.

Etimoloji

Kortizol molekülünün kimyasal adından türetilmiştir.

Klinik bağlam

İlaç, hem glukokortikoid hem mineralokortikoid etkinliğe sahiptir. Bu ikili özellik, onu diğer kortikosteroidlerden ayırır ve belirli durumlarda vazgeçilmez kılar.

Başlıca kullanım alanı adrenal yetmezliktir. Vücudun doğal hormonu olduğundan, yerine koyma tedavisinde ilk seçenektir; günlük doz, doğal salgı ritmine benzer biçimde bölünerek verilir.

Buna karşılık deksametazon mineralokortikoid etkinlik taşımaz; bu nedenle adrenal yetmezlik tedavisinde tek başına yetersizdir. Bu ayrımın gözden kaçması, adrenal krizde ciddi hatalara yol açar.

Adrenal kriz, alanın en kritik acilidir. Enfeksiyon, cerrahi, travma ya da steroid tedavisinin ani kesilmesiyle tetiklenir; dirençli hipotansiyon, hiponatremi, hiperkalemi ve hipoglisemi ile seyreder.

Kuşku duyulduğunda tanı beklenmeden damar içi hidrokortizon uygulanır; gecikme ölümcüldür. Tanısal test için tedavinin ertelenmesi kabul edilemez.

Bir diğer önemli kural, hastalık ve stres dönemlerinde dozun artırılmasıdır. Adrenal yetmezliği olan hastaların bu kuralı bilmesi, acil durum kartı taşıması ve enjektabl ilaç bulundurması yaşamsaldır. Bu eğitimin verilmemesi, önlenebilir ölümlerin nedenidir.

Cerrahi girişimlerde stres dozu uygulanır; doz ve süre girişimin büyüklüğüne göre belirlenir.

Uzun süreli kortikosteroid kullanan hastalarda eksen baskılanmış olabilir; bu hastalar da araya giren hastalıklarda aynı kurallara tabidir. Bu olasılığın atlanması, adrenal krizin en sık nedenidir.

Diğer kullanım alanları septik şokta dirençli hipotansiyon, ağır alerjik tepkimeler, miksödem komasında eşlik edebilecek adrenal yetmezliğin karşılanması ve iltihabi hastalıkların tedavisidir.

Miksödem komasında tiroit hormonundan önce steroid verilmesi kuralı, atlanmaması gereken bir sıralamadır.

Yerel biçimleri deri hastalıklarında ve göz damlası olarak kullanılır; düşük güçlü bir steroid olduğundan yüz ve kıvrım bölgelerinde tercih edilir.

Yan etkileri, doz ve süreye bağlıdır: hiperglisemi, enfeksiyona yatkınlık, osteoporoz, kas erimesi, yara iyileşmesinde gecikme, ruhsal değişiklikler ve mineralokortikoid etkiye bağlı sıvı tutulumu ile hipokalemi.

Uzun süreli kullanımda ani kesilmeden kaçınılmalı, doz kademeli azaltılmalıdır.

Eş anlamlılar

• Kortizol

İlgili terimler

• Kortikosteroid
• Adrenal yetmezlik
• Kortizol
• Deksametazon
• Septik şok