Kafein

Kafein (İng. caffeine), adenozin almaçlarını bloke ederek uyarıcı etki gösteren, dünyada en yaygın kullanılan psikoaktif maddedir.

Etimoloji

Fransızca café (kahve) sözcüğünden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Madde, uyku baskısını oluşturan adenozinin almaçlarına yarışmalı biçimde bağlanır; böylece uyanıklığı artırır ve yorgunluk algısını azaltır. Ayrıca damar direncini, kalp hızını ve idrar çıkışını etkiler.

Karaciğerde sitokrom P450 1A2 enzimiyle yıkılır. Bu enzim sigara ile uyarılır; bu nedenle sigara içenlerde yarılanma ömrü kısalır. Sigaranın bırakılmasıyla düzey yükselir ve kişi aynı miktarda kahveyle huzursuzluk yaşayabilir; bu bağlantı sıklıkla kurulmaz.

Gebelikte ve karaciğer hastalığında yıkım yavaşlar; bu nedenle gebelikte günlük alımın sınırlandırılması önerilir.

Aşırı alım huzursuzluk, uykusuzluk, çarpıntı, tremor, bulantı ve kaygıya yol açar. Bu bulgular panik atak ve hipertiroidi ile karışabilir; bu nedenle kaygı ve çarpıntı yakınmasında alım miktarının sorgulanması gerekir.

Düzenli kullanımda hoşgörü gelişir; ani kesilmede yoksunluk görülür. Yoksunluk belirtileri baş ağrısı, yorgunluk, konsantrasyon güçlüğü ve huzursuzluktur.

Bu tablo, klinik açıdan gözden kaçan bir sorundur. Ameliyat öncesi açlık dönemi ve hastaneye yatış, ani kesilmeye yol açar; ortaya çıkan baş ağrısı ve huzursuzluk sıklıkla başka nedenlere bağlanır. Öykü alınması bu yanılgıyı önler.

Zehirlenme, enerji içecekleri ve kafein tabletleriyle bildirilmiştir. Ağır olgularda taşiaritmi, hipokalemi, hiperglisemi, metabolik asidoz, nöbet ve dolaşım çöküşü görülür. Hipokalemi, potasyumun hücre içine kaymasına bağlıdır ve dikkatli yerine koyma gerektirir.

Tedavi destekleyicidir; ritim bozukluklarında beta blokerler kullanılır ve ağır olgularda hemodiyaliz etkilidir.

Tıbbi kullanım alanları da vardır. Yenidoğanlarda, özellikle erken doğanlarda apne tedavisinde kullanılır; bu uygulamanın uzun dönem nörolojik sonuçları iyileştirdiği gösterilmiştir.

Ayrıca ergotamin ve parasetamol içeren birleşimlerde ağrı kesici etkiyi güçlendirir; lomber ponksiyon sonrası baş ağrısında da kullanılır.

Kahve tüketiminin uzun dönem etkileri geniş biçimde araştırılmıştır; ölçülü tüketimin zararlı bulunmadığı, hatta bazı hastalıklarda koruyucu olabileceği bildirilmiştir. Ancak enerji içecekleri, yüksek kafein ve şeker içerikleri nedeniyle ayrı değerlendirilir.

Uyku bozukluğu olan hastalarda öğleden sonra alımının kesilmesi, uyku hijyeninin temel önerilerindendir.

Eş anlamlılar

• Kahve maddesi

İlgili terimler

• Uyku bozukluğu
• Panik atak
• Sigara
• İlaç etkileşimi
• Zehirlenme