Bütirilkolinesteraz
Bütirilkolinesteraz (BChE; İng. butyrylcholinesterase), karaciğerde üretilerek plazmada dolaşan ve çeşitli ester yapılı ilaçları parçalayan enzimdir. Anestezi pratiğinde süksinilkolin ve mivakuryumun yıkımından sorumlu olmasıyla önem taşır.
Etimoloji
Ad, enzimin bütirilkolin gibi daha uzun zincirli esterlere olan yüksek ilgisini belirtir. Doku enzimi olan asetilkolinesterazdan ayırmak için "plazma kolinesterazı" ya da "yalancı kolinesteraz" adlandırmaları da kullanılır; ikinci terim, enzimin fizyolojik iletim sonlandırmada rol oynamamasına gönderme yapar.
Klinik bağlam
Enzimin bilinen zorunlu bir fizyolojik işlevi yoktur; tümüyle eksik olan kişiler sağlıklıdır. Klinik önemi, ilaç metabolizmasındaki rolünden kaynaklanır. Süksinilkolin uygulandığında büyük bölümü daha kavşağa ulaşmadan plazmada parçalanır; kavşağa varan küçük bölüm etkisini gösterdikten sonra geri difüze olarak yıkılır. Bu nedenle ilacın kısa etki süresi, doğrudan enzim etkinliğine bağlıdır ve enzim yetersizliğinde blok öngörülemez biçimde uzar.[1]
Yetersizlik iki biçimde ortaya çıkar. Nicel azalma edinseldir: karaciğer yetmezliği, gebelik, ağır malnütrisyon, kanser, yanık, kronik böbrek hastalığı, plazmaferez sonrası dönem ve bazı ilaçlar — kolinesteraz inhibitörleri, siklofosfamid, metoklopramid, oral kontraseptifler — enzim düzeyini düşürür. Bu durumda blok uzar, ancak genellikle ölçülü bir uzama söz konusudur. Niteliksel bozukluk ise genetiktir: enzimi kodlayan gendeki varyantlar, normal miktarda ancak işlevsiz enzim üretilmesine yol açar. Atipik varyantın iki kopyasını taşıyan bireylerde süksinilkolin etkisi dakikalar yerine saatlerce sürebilir.
Tanı, bloğun beklenenden uzun sürmesiyle akla gelir. Enzim etkinliğinin ölçülmesinin yanı sıra, varyantların ayırt edilmesinde dibukain sayısı kullanılır; bu ölçüm enzim miktarını değil niteliğini yansıtır. Yüksek değerler normal enzimi, düşük değerler atipik varyantı gösterir. Florür sayısı ise farklı bir varyantı ayırt eder. Bu ayrım hem hasta hem aile bireyleri için ileriye dönük değer taşır ve farmakogenetik uygulamaların yerleşik bir örneğidir.
Uzamış blokla karşılaşıldığında yönetim ilkesi açıktır: blok kendiliğinden çözülene dek yeterli sedasyon sürdürülür ve hasta ventile edilir. Hasta uyandırılmaya çalışılmamalı, kas gücü nesnel olarak izlenmelidir. Neostigmin ile geri döndürme, blok gerçek bir depolarizan blok olduğu sürece etkisizdir ve durumu uzatabilir; faz II blok geliştiğinde yanıt öngörülemezdir. Sugammadeks yalnızca aminosteroid yapılı blokerleri bağladığından süksinilkolinde etkisizdir. Bu nedenle karar, train-of-four ile bloğun niteliğinin belgelenmesine dayandırılmalıdır.[2]
Enzimin bir başka klinik kullanımı, organofosfat zehirlenmesinin değerlendirilmesidir. Plazma kolinesteraz düzeyi maruziyette hızla düşer ve tarama amacıyla kullanılabilir; ancak doku etkilenmesini eritrosit asetilkolinesteraz düzeyi daha iyi yansıtır ve tedavi kararı laboratuvar sonucuna değil klinik tabloya dayandırılır. Enzim düzeyi ayrıca karaciğer sentez işlevinin dolaylı bir göstergesi olarak da yorumlanabilir.
Klinik tuzakların başında, uzamış apnenin nörolojik bir nedene bağlanarak gereksiz görüntüleme ve konsültasyonlara yönelinmesi gelir. Bir diğeri, blok sürerken sedasyonun kesilmesidir; hareketsiz ancak bilinci açık hasta yaşadığı korkuyu bildiremez ve bu durum intraoperatif farkındalık benzeri kalıcı ruhsal etkiler bırakır. Ayrıca tanı konan hastaya ve ailesine bilgi verilmemesi, aynı sorunun sonraki ameliyatlarda yinelenmesine yol açar; bu bilginin hasta dosyasına ve tercihen taşınabilir bir kayda işlenmesi önerilir.
Eş anlamlılar
- Plazma kolinesterazı
- Yalancı kolinesteraz
- BChE