Guatr

Guatr (İng. goiter; Lat. guttur, boğaz), tiroit bezinin büyümesidir. Bez işlevi normal, azalmış ya da artmış olabilir.

Etimoloji

Latince boğaz anlamındaki guttur sözcüğünden gelir.

Klinik bağlam

Büyüme yaygın ya da nodüler olabilir. Dünya genelinde en sık neden iyot eksikliğidir; iyodun yeterli alındığı bölgelerde ise otoimmün tiroit hastalıkları öne çıkar. Hashimoto tiroiditinde bez büyür ve zamanla işlev azalır; Graves hastalığında ise yaygın büyümeyle birlikte hormon fazlalığı görülür. Diğer nedenler arasında çok nodüllü guatr, tek nodüller, tiroiditler, gebelik, guatrojen maddeler, lityum ve amiodaron gibi ilaçlar ile ender olarak tiroit kanseri bulunur.

İyot eksikliğinde tiroit uyarıcı hormon artar ve bezi sürekli uyararak büyümeye yol açar. Uzun süreli uyarı sonucunda nodüller gelişir ve bunların bir bölümü zamanla özerk hâle gelerek denetimsiz hormon üretir; bu, yaşlı hastalarda görülen toksik çok nodüllü guatrın temelidir. Bu hastalarda tabloya çoğunlukla belirgin belirtiler değil, atriyal fibrilasyon, kilo kaybı ve halsizlik eşlik eder — sessiz hipertiroidi olarak adlandırılan bu görünüm kolayca gözden kaçar.

Klinik değerlendirmede bezin boyutu, kıvamı, nodül varlığı, hassasiyet ve boyun lenf bezleri incelenir. Bası bulguları önemlidir: yutma güçlüğü, boyunda dolgunluk hissi, öksürük, ses kısıklığı ve nefes darlığı. Ses kısıklığı özellikle uyarıcıdır; rekürren laringeal sinir tutulumunu ve dolayısıyla kötü huylu bir süreci düşündürebilir. Kolların yukarı kaldırılmasıyla yüzde dolgunluk ve solunum güçlüğünün ortaya çıkması — Pemberton belirtisi — göğüs girişinde bası olduğunu gösterir.

Tanıda ilk adım tiroit uyarıcı hormon ölçümüdür; sonuca göre serbest hormonlar ve antikorlar değerlendirilir. Ultrasonografi bezin yapısını, nodüllerin özelliklerini ve boyutunu gösterir. Kuşkulu nodüllerde ince iğne aspirasyon biyopsisi yapılır; karar, nodülün ultrason özellikleri ve boyutuna göre verilir. Sintigrafi, hormon fazlalığı bulunan hastalarda sıcak ve soğuk nodüllerin ayrımında kullanılır; sıcak nodüllerde kanser olasılığı çok düşüktür ve biyopsi gerekmez. Göğüs boşluğuna uzanan guatrda bilgisayarlı tomografi yararlıdır; ancak iyotlu kontrast madde, özerk çalışan dokuda hipertiroidiyi tetikleyebileceğinden dikkatle kullanılmalıdır.

Tedavi nedene ve bulgulara göre planlanır. İşlevi normal, küçük ve belirtisiz guatrda izlem yeterlidir. İyot eksikliğine bağlı biçimde iyot desteği ve tuzun iyotlanması temel yaklaşımdır. Hipotiroidi varlığında hormon replasmanı uygulanır. Hipertiroidide antitiroit ilaçlar, radyoaktif iyot ve cerrahi seçenekleri değerlendirilir; çok nodüllü toksik guatrda kalıcı çözüm çoğunlukla radyoaktif iyot ya da cerrahidir. Bası bulgusu olan, göğüs boşluğuna uzanan, kozmetik sorun yaratan ya da kanser kuşkusu bulunan guatrlarda cerrahi endikedir.

Cerrahi sonrası başlıca komplikasyonlar rekürren laringeal sinir yaralanması ve paratiroit bezlerinin zedelenmesine bağlı hipokalsemidir. İki taraflı sinir yaralanması, üst havayolu tıkanıklığına yol açan ciddi bir komplikasyondur. Ameliyat sonrası kanama, boyunda hızla büyüyen hematom biçiminde ortaya çıkar ve havayolunu tıkayabilir; bu durum acil müdahale gerektirir ve gecikme ölümcül olabilir.

Anestezi açısından büyük guatrlar trakeayı iterek ya da daraltarak entübasyonu güçleştirir; ameliyat öncesi havayolu değerlendirmesi ve görüntülemenin incelenmesi gerekir. Uzun süreli basıya bağlı trakeomalazi, ekstübasyon sonrası havayolu kollapsına yol açabileceğinden bu hastalarda uyanma dönemi dikkatle planlanır.

Eş anlamlılar

• Tiroit büyümesi

İlgili terimler

• Tiroit bezi
• Hipotiroidi
• Hipertiroidi
• Tiroit nodülü
• Tiroidektomi