Bell felci
Bell felci (İng. Bell's palsy), fasiyal sinirin nedeni belirlenemeyen, ani başlangıçlı tek taraflı periferik felcidir. Yüzün bir yarısında tam güçsüzlükle seyreder ve olguların büyük çoğunluğu kendiliğinden düzelir.
Etimoloji
Tablo, fasiyal sinirin işlevini ve felcin özelliklerini 19. yüzyıl başında tanımlayan İskoç anatomist Sir Charles Bell'in adını taşır.
Klinik bağlam
Tanının çekirdeğinde, periferik ile santral fasiyal felç ayrımı yer alır. Alın kasları her iki beyin yarımküresinden lif aldığından, santral (üst motor nöron) lezyonlarda alın hareketi korunur; hasta kaşını kaldırabilir ve gözünü kapatabilir. Periferik felçte ise sinirin kendisi etkilendiğinden yüzün tüm yarısı — alın dahil — tutulur, göz kapanmaz ve nazolabiyal oluk silinir. Alın hareketinin korunduğu bir yüz felcinde tanı Bell felci değildir ve acil olarak inme açısından değerlendirilmelidir; bu ayrım, klinik pratikte en kritik karar noktasıdır.[1]
Nedeni tanım gereği belirsiz olmakla birlikte, günümüzde baskın görüş herpes simpleks virüsünün yeniden etkinleşmesine bağlı sinir ödemi ve buna eşlik eden inflamasyondur; sinirin kemik kanal içinde sıkışması hasarı ağırlaştırır. Risk artışı gebelik, diabetes mellitus ve immünosüpresyon ile ilişkilendirilmiştir.
Klinik tablo saatler-bir gün içinde en üst düzeye ulaşır. Yüz güçsüzlüğüne kulak çevresinde ağrı, seslerin rahatsız edici derecede yüksek algılanması, dilin ön bölümünde tat değişikliği ve gözyaşı-tükürük salgısında değişiklik eşlik edebilir; bu ek bulgular, sinirin hangi düzeyde etkilendiğine ilişkin bilgi verir. Belirtilerin üç günden uzun sürede yavaşça ilerlemesi, iki taraflı tutulum, yineleyen felç, eşlik eden başka kraniyal sinir bulgusu ya da altı ayda düzelme olmaması tanıyı sorgulatır ve ileri araştırma gerektirir.
Ayırıcı tanıda herpes zosterin genikülat gangliyonu tuttuğu Ramsay Hunt sendromu öncelikle düşünülmelidir; kulak kepçesinde ve dış kulak yolunda veziküller ile daha şiddetli ağrı ve işitme-denge bulguları ayırt edicidir ve bu tablo daha kötü seyreder. Lyme hastalığı — özellikle iki taraflı felçte —, orta kulak enfeksiyonları, kolesteatom, temporal kemik kırıkları, parotis tümörleri, sarkoidoz ve Guillain-Barré sendromunun Miller Fisher varyantı diğer nedenlerdir.
Yönetimde en yerleşik girişim, belirtilerin başlangıcından sonraki ilk 72 saat içinde başlanan sistemik kortikosteroid tedavisidir; tam iyileşme oranını belirgin biçimde artırdığı gösterilmiştir. Antiviral ilaçların tek başına yararı gösterilmemiştir; ağır olgularda kortikosteroide ek olarak kullanılması tartışmalıdır ve sınırlı katkı sağlayabilir. Ramsay Hunt sendromunda ise antiviral tedavi standarttır.[2]
Göz bakımı, tedavinin en çok ihmal edilen ancak kalıcı hasarı önleyen bileşenidir. Göz kapanmadığı ve kornea refleksi bozulduğu için kuruma, kornea ülseri ve kalıcı görme kaybı gelişebilir. Gündüz yapay gözyaşı, gece kayganlaştırıcı merhem ve kapağın kapatılması önerilir; koruyucu gözlük kullanılır. Fizyoterapi ve yüz egzersizlerinin yeri sınırlıdır.
Prognoz genellikle iyidir: hastaların büyük çoğunluğu birkaç hafta-ay içinde tama yakın düzelir. Kısmi felçle başlayan olgularda iyileşme daha olasıdır. Ağır olgularda sinir liflerinin yeniden büyürken yanlış hedeflere yönelmesi, kalıcı sekellere yol açabilir: istemsiz eşlik eden hareketler (sinkinezi) ve yemek yerken gözyaşı gelmesi ("timsah gözyaşı") bunların başlıcalarıdır. Elektrofizyolojik inceleme, ağır olgularda prognoz tahmini için kullanılabilir.
Klinik tuzakların başında, alın hareketinin muayene edilmemesi ve santral bir felcin Bell felci sanılarak inme penceresinin kaçırılması gelir. Bir diğeri, göz bakımının önerilmemesi nedeniyle önlenebilir kornea hasarının gelişmesidir.
Eş anlamlılar
- İdiyopatik fasiyal paralizi
- Periferik yüz felci