Fibrin
Fibrin (İng. fibrin; Lat. fibra, lif), pıhtının yapısını oluşturan çözünmez protein ağıdır.
Etimoloji
Latince fibra (lif) sözcüğünden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Protein, çözünür haldeki fibrinojenin trombin tarafından parçalanmasıyla oluşur. Oluşan lifler birbirine bağlanarak ağ yapısı kurar; faktör XIII bu bağları sağlamlaştırır.[1]
Bu ağ, trombosit tıkacını sararak kalıcı pıhtıyı oluşturur; birincil hemostazın geçici tıkacını dayanıklı hale getirir.
Faktör XIII eksikliği, bu son basamağı bozar. Rutin pıhtılaşma testleri normaldir; bu nedenle tanı kolayca atlanır ve gecikmiş kanama ile göbek kordonu kanaması gibi bulgularla kuşkulanılır.
Fibrinojen düzeyi, kanama yönetiminde belirleyici bir ölçüttür. Masif kanamada ilk kritik düzeye inen pıhtılaşma öğesidir.
Bu nedenle masif kanama protokollerinde fibrinojen düzeyinin izlenmesi ve erken yerine konması önerilir; kriyopresipitat ya da fibrinojen konsantresi kullanılır.
Doğum sonrası kanamada fibrinojenin düşük bulunması, kanamanın ağırlaşacağını öngören güçlü bir göstergedir.
Fibrinoliz, oluşan pıhtının çözülmesidir. Plazmin bu süreci yürütür; ürünlerinden biri D-dimerdir.
D-dimer, fibrin yıkımının göstergesidir. Yükselmesi tromboz dışında birçok durumda görülür: gebelik, kanser, enfeksiyon, cerrahi, travma ve ileri yaş.
Bu nedenle test, yalnızca düşük olasılıklı hastada dışlama amacıyla değerlidir; yüksek olasılıklı hastada normal değere güvenilmesi ciddi bir hatadır.
Aşırı fibrinoliz, kanamayı ağırlaştırır. Traneksamik asit, plazminojenin fibrine bağlanmasını engelleyerek bu süreci yavaşlatır.
İlacın erken uygulanması etkinliği belirler; travma ve doğum sonrası kanamada gecikmiş uygulama yarar sağlamaz.
Yaygın damar içi pıhtılaşmada hem pıhtılaşma hem fibrinoliz aşırı etkinleşir; fibrinojen düşer, D-dimer yükselir ve hasta hem tromboz hem kanama riski taşır.
Fibrin yapıştırıcılar, cerrahide yerel kanama denetiminde kullanılır; fibrinojen ve trombin bileşenlerinin uygulama sırasında karışmasıyla etki gösterir.
Trombolitik ilaçlar, plazminojeni etkinleştirerek pıhtıyı çözer; miyokart enfarktüsü, inme ve masif pulmoner embolide kullanılır.
Bu ilaçların en önemli riski kanamadır; kafa içi kanama en korkulan komplikasyondur ve kesin kontrendikasyonlar bu nedenle katı biçimde uygulanır.
Fibrin birikimi, iltihabi süreçlerde de görülür. Fibrinoid nekroz, vaskülitlerin damar duvarındaki tipik bulgusudur.
Ayrıca fibrin, yara iyileşmesinde geçici bir çatı oluşturur ve hücre göçüne zemin hazırlar.
Eş anlamlılar
- Fibrin ağı
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Hoffman R ve ark., Hematology: Basic Principles and Practice, 8. baskı, 2023.