Korunmasız cinsel ilişki
Korunmasız cinsel ilişki (İng. unprotected sexual intercourse), engel yöntemi kullanılmadan gerçekleşen cinsel birleşmedir.
Etimoloji
Türkçe korunma sözcüğünün olumsuzu ile cinsel ilişki teriminin birleşimidir.
Klinik bağlam
Kavram, iki ayrı riski birlikte tanımlar: istenmeyen gebelik ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar. Bu iki riskin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir; hormonal ya da rahim içi yöntem kullanan bir kişide gebelik riski düşükken enfeksiyon riski sürer. Bu ayrımın atlanması, danışmanlıkta sık yapılan bir hatadır.[1]
Enfeksiyon açısından başlıca etkenler klamidya enfeksiyonu, gonore, sifiliz, trikomoniyaz, herpes simpleks virüsü, insan papillomavirüsü, hepatit B ve HIV enfeksiyonudur. Etkenlerin çoğu belirtisiz seyredebilir; bu nedenle yakınma bulunmaması enfeksiyonu dışlamaz. Klamidya enfeksiyonu, kadınlarda sıklıkla sessiz ilerleyerek pelvik inflamatuar hastalık ve kısırlığa yol açar.
Bulaş olasılığı, etkene ve temas türüne göre belirgin biçimde değişir. Ayrıca mukozal yaralanma, eşlik eden başka bir enfeksiyon ve genital ülser varlığı riski artırır.
HIV açısından temas sonrası profilaksi, olabildiğince erken — ideal olarak ilk saatler içinde — başlatılmalı ve belirli bir zaman penceresi aşılmamalıdır; gecikme etkinliği azaltır. Bu nedenle riskli temas sonrası başvuru, acil değerlendirme gerektirir. Temas öncesi profilaksi ise yüksek riskli bireylerde etkili bir korunma seçeneğidir.
Ayrıca hepatit B için aşılama ve gerektiğinde immünoglobulin uygulaması değerlendirilir. Cinsel saldırı olgularında ise tıbbi değerlendirme, koruyucu tedaviler, adli süreç ve psikososyal destek birlikte ele alınır.
Gebelik açısından acil korunma yöntemleri bulunur. Etkinlik zamanla azalır; bu nedenle olabildiğince erken uygulanması önerilir. Rahim içi araç uygulaması, acil korunmada en etkili yöntemdir ve ayrıca sürekli korunma sağlar. Yöntemlerin gebeliği sonlandırmadığı, yalnızca oluşmasını engellediği açıklanmalıdır; bu bilgi, hasta danışmanlığında sık gereksinim duyulan bir noktadır.
Değerlendirmede tarama önerilir; ancak testlerin pencere dönemi gözetilmelidir. Temastan hemen sonra yapılan testler negatif çıkabilir ve yanlış güvence verir. Bu nedenle uygun aralıklarla yinelenen test planı yapılır.
Danışmanlık yargılayıcı olmayan, gizliliğe saygılı ve bilgilendirici olmalıdır. Suçlayıcı bir yaklaşım, kişinin sağlık hizmetinden uzaklaşmasına ve tanı gecikmesine yol açar.
Partner bildirimi ve tedavisi, yinelenen enfeksiyonları önlemenin temelidir; bazı enfeksiyonlarda partnerin eş zamanlı tedavisi olmadan yeniden bulaş kaçınılmazdır.
Korunmada kondom tek yöntem olarak enfeksiyon ve gebeliği birlikte önler; ancak deri teması yoluyla bulaşan etkenlerde koruması kısmidir. Aşılama — insan papillomavirüsü ve hepatit B için — uzun dönemli en etkili korunmadır.
Eş anlamlılar
- Korunmasız ilişki
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Hoffman BL ve ark., Williams Gynecology, 4. baskı, 2020.