Kusma
Kusma (İng. vomiting; Lat. emesis), mide içeriğinin ağız yoluyla güçlü biçimde dışarı atılmasıdır.
Etimoloji
Türkçe kökenlidir; Latince karşılığı emesistir.
Klinik bağlam
Eylem, beyin sapındaki kusma merkezinin eşgüdümüyle gerçekleşir; karın kasları ve diyafram kasılırken mide gevşer.[1]
Merkez, dört ayrı kaynaktan uyarı alır: kan yoluyla kimyasal uyarıları algılayan bölge, sindirim sisteminden gelen sinirler, denge sistemi ve üst beyin merkezleri.
Bu dört yolun her biri farklı ileticiler kullanır; bu ayrım, bulantı kesici ilaç seçiminin temelini oluşturur.
Nitekim hareket hastalığında antihistaminik ilaçlar etkiliyken, kemoterapiye bağlı kusmada serotonin engelleyicileri gerekir.
Bu nedenle "her kusmaya aynı ilaç" yaklaşımı yanlıştır; nedene uygun seçim başarıyı belirler.
Kusma, bulantıdan ayrı bir olaydır; öğürme ise atım olmaksızın yapılan çabadır.
Ayrıca gastroözofageal geri kaçış ile karıştırılmamalıdır; geri kaçışta zorlama ve karın kası kasılması yoktur.
Nedenler çok geniştir ve yalnızca sindirim sistemiyle sınırlı değildir.
Sindirim sistemi kaynaklı nedenler arasında enfeksiyonlar, tıkanıklık, pankreatit, safra yolu hastalıkları ve mide boşalma bozukluğu bulunur.
Sindirim sistemi dışı nedenler arasında miyokard enfarktüsü, diyabetik ketoasidoz, böbrek yetmezliği, gebelik, ilaçlar ve merkezi sinir sistemi hastalıkları sayılır.
Kafa içi basınç artışında görülen kusma, bulantı olmaksızın ve fışkırır tarzda olabilir; sabah baş ağrısıyla birlikteliği tanısaldır.
Bu birliktelik acil görüntüleme gerektirir; gözden kaçırılması ciddi sonuçlar doğurur.
Kusmuğun niteliği tanıya yardımcıdır. Safralı kusma, tıkanıklığın mide çıkışının ötesinde olduğunu gösterir.
Dışkı benzeri kusma, ileri bağırsak tıkanıklığını düşündürür. Kan içeren kusma ise üst sindirim sistemi kanamasını gösterir ve acil değerlendirme gerektirir.
Yemekten uzun süre sonra sindirilmemiş besinlerin çıkması, mide çıkış tıkanıklığını ya da mide boşalma güçlüğünü akla getirir.
Uzamış kusmanın sonuçları önemlidir: sıvı kaybı, hipokalemi ve hipokloremik metabolik alkaloz gelişir.
Ağır olgularda yemek borusunda yırtık, akciğere kaçış ve beslenme yetersizliği görülür.
Uzun süre beslenemeyen hastada, sıvı desteğine tiyamin eklenmesi gerekir.
Yönetimde önce neden araştırılır; bulantı kesici ilaçlarla belirtinin bastırılması, altta yatan cerrahi bir tabloyu gizleyebilir.
Sıvı ve elektrolit desteği tedavinin temelidir.
Gebelikte ağır biçim, hiperemezis gravidarum olarak adlandırılır.
Eş anlamlılar
- Emezis
- İstifra
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Feldman M ve ark. (ed.), Sleisenger and Fordtran's Gastrointestinal and Liver Disease, 11. baskı, 2021.