Manyetik rezonans görüntüleme
Manyetik rezonans görüntüleme (MRG; İng. magnetic resonance imaging, MRI), güçlü bir manyetik alan ile radyofrekans dalgaları kullanarak dokulardaki hidrojen çekirdeklerinin davranışından kesitsel görüntü oluşturan tıbbi görüntüleme yöntemidir. İyonlaştırıcı radyasyon içermez ve yumuşak doku ayrımında üstünlük sağlar.
Etimoloji
Terim, yöntemin dayandığı nükleer manyetik rezonans olgusundan türemiştir: çekirdeklerin ("nükleer") dış manyetik alanda belirli bir frekanstaki radyo dalgasıyla uyumlu biçimde enerji soğurması ("rezonans"). Klinik kullanıma geçerken "nükleer" sözcüğü, radyoaktiviteyle karıştırılmaması için adlandırmadan çıkarılmıştır. Yöntemin görüntülemeye uyarlanmasında Paul Lauterbur ve Peter Mansfield'ın katkıları 2003 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü ile tanınmıştır.
Klinik bağlam
Görüntünün fiziksel temeli, vücuttaki suyun ve yağın hidrojen çekirdeklerinin manyetik özellik taşımasıdır. Güçlü dış alan içinde bu çekirdekler alanla hizalanır ve alan şiddetiyle orantılı bir frekansta salınır. Uygun frekanstaki radyofrekans darbesi verildiğinde hizalanma bozulur; darbe kesildikten sonra çekirdekler eski düzenlerine dönerken sinyal yayar. Bu dönüşün iki bileşeni vardır: boyuna toparlanmayı tanımlayan T1 ve enine sinyal kaybını tanımlayan T2. Dokular bu iki süre bakımından birbirinden farklı olduğundan, darbe dizisi ayarlanarak istenen kontrast elde edilir. Konum bilgisi ise, alanı denetimli biçimde değiştiren gradyan bobinlerle sağlanır.[1]
Klinik uygulamada dizi seçimi tanısal soruya göre yapılır. T1 ağırlıklı görüntüler anatomik ayrıntı ve yağ dokusunu, T2 ağırlıklı görüntüler ödem ve sıvıyı öne çıkarır; FLAIR dizisi serbest sıvı sinyalini bastırarak periventriküler lezyonları belirginleştirir. Difüzyon ağırlıklı görüntüleme su moleküllerinin hareketindeki kısıtlanmayı gösterir ve akut iskemik inmede ilk dakikalardan itibaren pozitifleşerek bilgisayarlı tomografiye belirgin üstünlük sağlar. Gradyan eko dizileri kan ürünlerine duyarlıdır, MR anjiyografi damar yapılarını kontrast maddesiz görüntüleyebilir, fonksiyonel MRG ise kan oksijenlenmesindeki değişimden korteks etkinliğini haritalar.
Yöntem, multipl skleroz, epilepsi, beyin ve omurilik tümörleri, disk hernisi, spinal stenoz, eklem ve kas-iskelet patolojileri, karaciğer ve safra yolları ile pelvik organ hastalıklarında birincil görüntüleme aracıdır. Kalpte kardiyak manyetik rezonans, miyokart canlılığını ve geç gadolinyum tutulumunu göstererek miyokardit ve infiltratif kardiyomiyopatilerin tanısında belirleyicidir. Kontrast gerektiğinde gadolinyum temelli ajanlar kullanılır; bunların ileri kronik böbrek hastalığı olan hastalarda nefrojenik sistemik fibroz ile ilişkisi bilindiğinden, uygulama öncesi böbrek işlevi değerlendirilir.
Güvenlik, manyetik alanın sürekli açık olması nedeniyle yöntemin ayrılmaz bir parçasıdır ve alan denetimli bölge sınıflandırmasıyla yönetilir. Ferromanyetik cisimlerin çekim etkisiyle mermi gibi hızlanması ("mermi etkisi") ciddi yaralanma nedenidir; bu nedenle oksijen tüpü, sedye, makas ve infüzyon pompası gibi ekipmanın MR uyumlu olması zorunludur. Kalp pili, implante defibrilatör, koklear implant, nörostimülatör, bazı anevrizma klipsleri ve göze girmiş metal yabancı cisim önemli kontrendikasyon ya da özel değerlendirme gerektiren durumlardır; günümüzde birçok kardiyak cihaz "MR koşullu" olarak üretilmekle birlikte, uygunluk cihaz bazında doğrulanmalıdır. Radyofrekans enerjisi doku ısınmasına, gradyan geçişleri ise yüksek gürültüye yol açar; işitme koruması standarttır.[2]
Yoğun bakım ve anestezi açısından incelemenin başlıca güçlüğü, hastanın izlemden görece uzak ve ulaşılması zor bir ortamda bulunmasıdır. Kritik hastada taşıma kararı, incelemenin tedaviyi değiştirme olasılığıyla tartılmalıdır. Uzun çekim süresi nedeniyle çocuklarda, kapalı yer korkusu olanlarda ve hareketsiz kalamayan hastalarda sedasyon veya genel anestezi gerekebilir; bu durumda MR uyumlu ventilatör ve izlem donanımı kullanılır. Klinik tuzaklar arasında hareket artefaktının patoloji gibi yorumlanması, metalik implant çevresindeki sinyal kaybının lezyonu gizlemesi ve akut kanamanın erken evrede bilgisayarlı tomografiye göre daha güç tanınması sayılabilir. Ayrıca incelemenin uzunluğu, acil durumlarda hızlı karar gerektiren hastalarda önemli bir kısıttır.
Eş anlamlılar
- MRG
- MRI
- Nükleer manyetik rezonans görüntüleme