Sedimentasyon
Sedimentasyon (İng. erythrocyte sedimentation rate), alyuvarların bir saat içinde tüpte çökme hızını ölçen laboratuvar testidir.
Etimoloji
Latince sedimentum (çökelti) sözcüğünden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Test, dolaylı bir iltihap göstergesidir. İltihabi durumlarda artan fibrinojen ve immünoglobulinler, alyuvarların birbirine yapışmasını kolaylaştırır; ağırlaşan hücre kümeleri daha hızlı çöker.[1]
C-reaktif proteinden farkları önemlidir. Yavaş yükselir ve yavaş düşer; bu nedenle akut değişiklikleri geç yansıtır. Buna karşılık kronik süreçlerin izleminde değerlidir.
Değeri, iltihaptan bağımsız birçok etkenden etkilenir. Anemi hızı artırır; polisitemi ise azaltır. Gebelik, ileri yaş ve kadın cinsiyet değerleri yükseltir. Bu nedenle yaşa göre düzeltilmiş üst sınırlar kullanılır. Ayrıca ağır hipoalbüminemi, nefrotik sendrom ve hipergamaglobulinemi yükselmeye yol açar.
Yalancı düşüklük nedenleri arasında orak hücreler, sferositoz, aşırı yüksek lökosit sayısı ve kalp yetmezliği bulunur. Bu nedenle düşük değer, iltihabı dışlamada güvenilir değildir.
Bu sınırlılıklara karşın belirli hastalıklarda önemli bir yeri vardır. Dev hücreli arterit ve polimiyaljiya romatikada tanı ölçütleri arasındadır; ileri yaşta yeni başlayan baş ağrısı, şakak bölgesinde hassasiyet ve çene yorulması ile birlikte çok yüksek değer saptanması, tanı beklenmeden kortikosteroid tedavisinin başlatılmasını gerektirir. Gecikme kalıcı görme kaybına yol açar; bu, testin en kritik klinik kullanımıdır.
Ayrıca kemik ve protez enfeksiyonlarının izleminde, romatolojik hastalıkların değerlendirilmesinde ve multipl miyelom kuşkusunda yararlıdır. Çok yüksek değerler; miyelom, dev hücreli arterit, ağır enfeksiyonlar ve bazı kanserlerle ilişkilidir.
En sık yapılan hata, testin tarama amacıyla ayrım gözetmeden istenmesidir. Özgüllüğü düşük olduğundan, belirtisiz kişide saptanan hafif yükseklik gereksiz ileri incelemelere yol açar. Buna karşılık normal bulunması, ciddi hastalığı dışlamaz.
Test öncesi hazırlık ve teknik koşullar sonucu etkiler: örneğin bekletilmesi, tüpün eğik durması ve ortam sıcaklığı değerleri değiştirir.
Yorumun temel ilkesi, sonucun klinik bağlam içinde ve gerektiğinde diğer iltihap belirteçleriyle birlikte değerlendirilmesidir. İki belirtecin uyumsuz olması, altta yatan farklı süreçleri düşündürebilir.
Eş anlamlılar
- Eritrosit sedimentasyon hızı
- ESR
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Loscalzo J ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, 2022.