Ergot
Ergot (İng. ergot), Claviceps purpurea mantarının tahıllarda ürettiği alkaloitleri ve bunlardan geliştirilen ilaçları tanımlayan terimdir.
Etimoloji
Fransızca argot (horoz mahmuzu) sözcüğünden gelir; mantarın başakta oluşturduğu yapının görünümünü anlatır.
Klinik bağlam
Alkaloitler, serotonin, dopamin ve adrenerjik almaçlarda karışık agonist-antagonist etki gösterir. Bu geniş etki, hem tedavi kullanımını hem yan etki profilini açıklar.[1]
Tarihsel olarak ergotizm salgınları görülmüştür. Kirlenmiş tahıl tüketimi, damar büzülmesine bağlı gangrenle seyreden biçim ile nöbet ve varsanılarla giden biçime yol açmıştır.
Günümüzde tıbbi kullanım alanları migren tedavisi ve doğum sonrası kanamanın denetimidir.
Migren tedavisinde ergotamin ve dihidroergotamin kullanılır. Kranial damarlarda büzülme sağlar; ancak seçiciliği düşüktür ve sistemik damar büzülmesi yapar.
Bu nedenle triptanlar geliştirilmiş ve büyük ölçüde bu ilaçların yerini almıştır.
Damar büzücü etki, en önemli güvenlik konusudur. Koroner arter hastalığı, periferik arter hastalığı, hipertansiyon, gebelik ve sepsis varlığında kullanılmaz.
Aşırı ve uzun süreli kullanım, uzuvlarda iskemiye ve gangrene yol açabilir; bu tablo ergotizm olarak adlandırılır.
İkinci kritik konu ilaç etkileşimidir. Bu ilaçlar sitokrom P450 3A4 enzimiyle yıkılır.
Enzimi güçlü biçimde engelleyen ilaçlarla — makrolid antibiyotikler, azol grubu antifungaller, ritonavir ve kobisistat — birlikte kullanımda düzey tehlikeli biçimde yükselir ve ağır iskemi gelişebilir.
Bu birliktelik kesin biçimde kaçınılması gereken etkileşimlerdendir; klaritromisin reçetelenen migren hastasında bu ayrıntı sıklıkla gözden kaçar.
Triptanlarla birlikte kullanım da damar büzücü etkinin toplanması nedeniyle önerilmez; ilaçlar arasında belirli bir süre bırakılmalıdır.
Aşırı kullanım baş ağrısı, bu ilaçların bilinen bir sorunudur; sık kullanım, ağrının kronikleşmesine yol açar.
Doğum hekimliğinde metilergonovin, doğum sonrası kanamada rahim kasılmasını sağlamak için kullanılır.
Ancak damar büzücü etkisi nedeniyle preeklampsi ve hipertansiyonu olan kadınlarda kullanılmaz; bu, önemli bir güvenlik kuralıdır.
Bromokriptin ve kabergolin, dopamin agonisti etki gösteren türevlerdir; prolaktinoma ve Parkinson hastalığı tedavisinde kullanılır.
Bu grupta kalp kapaklarında fibrotik değişiklikler bildirilmiştir; uzun süreli kullanımda ekokardiyografik izlem önerilir.
Zehirlenmede tedavi destekleyicidir; damar genişleticiler ve iskeminin yönetimi uygulanır.
Eş anlamlılar
- Ergot alkaloitleri
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Brunton LL ve ark. (ed.), Goodman & Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics, 14. baskı, 2023.