Afrodizyak
Afrodizyak (İng. aphrodisiac), cinsel isteği ya da başarımı artırdığı öne sürülen madde ve uygulamaları anlatan terimdir.
Etimoloji
Yunan mitolojisindeki aşk tanrıçası Afrodit'in adından türetilmiştir.
Klinik bağlam
Bu maddelerin büyük bölümünün etkinliği kanıtlanmamıştır; bildirilen yararların önemli bir kısmı beklenti etkisiyle açıklanır.[1] Bu alan, plasebo yanıtının en güçlü olduğu konulardan biridir; çünkü cinsel işlev ruhsal etkenlere son derece duyarlıdır. Bu nedenle kişisel deneyim bildirimleri, etkinlik kanıtı olarak kabul edilemez. Buna karşın kanıtlanmış tedaviler bulunmaktadır; fosfodiesteraz-5 engelleyicileri sertleşme bozukluğunda etkilidir ve bu ilaçlar afrodizyak değil, belirli bir düzeneğe yönelik tedavilerdir. Bu ayrım, hastanın doğru yönlendirilmesi açısından belirleyicidir.
Asıl klinik risk, bu ürünlerin denetimsiz biçimde satılmasından kaynaklanır. Bitkisel olarak pazarlanan birçok üründe, etikette belirtilmeyen reçeteli ilaç etken maddeleri saptanmıştır. Bu gizli katkı, en tehlikeli etkileşimi doğurur: nitrat kullanan bir hastada bu maddelerin alınması, dirençli ve ölümcül tansiyon düşüşüne yol açar. Bu nedenle göğüs ağrısıyla başvuran hastada yalnızca reçeteli ilaçlar değil, bitkisel ve takviye ürünler de sorgulanmalıdır; bu soru sıklıkla atlanır.
Geleneksel olarak kullanılan bazı maddeler doğrudan zararlıdır. Kantaridin içeren ürünler böbrek yetmezliği ve ağır mukoza hasarı yapar; yohimbin tansiyon yükselmesi ve kaygıya yol açar. Bazı hayvansal kaynaklı ürünler digoksin benzeri maddeler içerir ve kalp ritmini bozar. Ayrıca ağır metal içeren geleneksel karışımlar zehirlenmeye neden olabilir. Bu ürünlerin doğal olmasının güvenli olduğu anlamına gelmediği, hastalara açıkça anlatılmalıdır.
Klinik yaklaşımda asıl önemli olan, bu ürünlere yönelmenin altında yatan sorunun ele alınmasıdır. Cinsel işlev bozukluğu sıklıkla altta yatan bir hastalığın erken belirtisidir; sertleşme bozukluğu, damar hastalığının habercisi olabilir ve diyabet, hipertansiyon ile hiperlipidemi açısından değerlendirme gerektirir. Ayrıca birçok ilaç cinsel işlevi bozar; belirli antidepresanlar, beta blokerler ve prostat ilaçları bu kapsamdadır. İlaç gözden geçirmesi, en verimli ilk adımdır. Ruhsal etkenler, ilişki sorunları ve alkol kullanımı da sorgulanmalıdır; konunun yargılayıcı olmayan bir dille açıkça konuşulması, hastanın denetimsiz ürünlere yönelmesini önler.
Eş anlamlılar
- Cinsel istek artırıcı
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Brunton LL ve ark. (ed.), Goodman & Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics, 14. baskı, 2023.