Anestezik derinlik

Anestezik derinlik (İng. depth of anaesthesia), genel anestezi sırasında bilinç kaybının ve uyarana yanıtsızlığın düzeyini tanımlayan kavramdır. Tek bir ölçütle değil, birden çok göstergenin birlikte değerlendirilmesiyle tahmin edilir.

Etimoloji

Terim, anestezinin "yüzeyel" ve "derin" olarak nitelenmesine dayanan geleneksel bir benzetmeden gelir; hastanın uyarılabilirlik düzeyinin bir eksende artıp azaldığı düşüncesini yansıtır.

Klinik bağlam

Kavramın güçlüğü, genel anestezinin tek bir olgu olmamasından kaynaklanır. Bilinç kaybı, amnezi, hareketsizlik ve otonom yanıtın baskılanması farklı anatomik düzeylerde ve farklı derişimlerde gerçekleşir. Hareketsizlik büyük ölçüde omurilik düzeyinde sağlanırken, bilinç kaybı korteks ve talamus etkileşimlerinin bozulmasıyla ortaya çıkar. Bu nedenle bir hastanın hareketsiz olması bilinçsiz olduğunu, bilinçsiz olması ise otonom yanıtın baskılandığını göstermez. Minimum alveolar konsantrasyon kavramının türevleri bu ayrımı sayısallaştırır: hareketsizlik için gereken derişim, bilinç kaybı için gerekenden belirgin biçimde yüksektir.

Klasik klinik göstergeler günümüzde sınırlı değer taşır. Kan basıncı, kalp hızı, terleme ve gözyaşı gibi otonom bulgular; beta bloker kullanımı, hipovolemi, ağrı ve ilaç etkileşimleri nedeniyle yanıltıcıdır. Hareketin yokluğu ise nondepolarizan nöromüsküler bloker kullanıldığında tümüyle anlamını yitirir — bu, intraoperatif farkındalık riskinin en yoğunlaştığı durumdur.

Uçucu anesteziklerle yürütülen uygulamalarda en güvenilir izlem, gaz analizörüyle ölçülen soluk sonu derişimdir. Yaşa göre düzeltilmiş minimum alveolar konsantrasyon değerinin belirli bir düzeyin üzerinde tutulması ve alarm sınırlarının etkin biçimde ayarlanması, farkındalığın önlenmesinde kanıta dayalı bir yaklaşımdır. Toplam intravenöz anestezi uygulamalarında ise böyle doğrudan bir ölçüm bulunmadığından, hedef derişim modelleri ile birlikte beyin etkinliğini değerlendiren izlemler öne çıkar.

İşlenmiş elektroensefalografi temelli cihazlar, ham sinyali algoritmalarla işleyerek tek bir sayısal indekse dönüştürür. Bu indeksin belirli bir aralıkta tutulması hedeflenir. Cihazların farkındalığı azaltmadaki etkinliği tartışmalıdır: uçucu ajanla yürütülen anestezide soluk sonu derişim izlemine üstünlük gösterilememiş, buna karşılık intravenöz anestezide ve yüksek riskli hastalarda yararlı bulunmuştur. Ayrıca aşırı derin anestezinin — özellikle yaşlı hastalarda — hipotansiyon ve postoperatif deliryum ile ilişkilendirilmesi nedeniyle bu izlemler yalnızca yüzeyelliği değil, gereksiz derinliği önlemek için de kullanılır.

İzlem cihazlarının sınırlılıkları iyi bilinmelidir. İndeks değerleri ketamin ve nitröz oksit gibi ajanlarla beklenenin dışında davranır; hipotermi, ağır hipoglisemi, serebral iskemi ve nöbet etkinliği yanıltıcı sonuçlar verir. Elektrokoter, ısıtıcı cihazlar ve alın kaslarının etkinliği artefakt yaratır; kas gevşetici uygulandığında bu kas etkinliğinin ortadan kalkması indeksin yapay olarak düşmesine yol açabilir. Bu nedenle cihaz değerleri tek başına değil, ilaç derişimleri ve klinik bağlamla birlikte yorumlanmalıdır.

Uygulamada anestezi derinliği, cerrahi uyarının şiddetine göre sürekli ayarlanan dinamik bir hedeftir: entübasyon ve cerrahi kesi gibi güçlü uyaranlar öncesinde derinliğin artırılması, uyarının azaldığı dönemlerde ise gereksiz derinlikten kaçınılması gerekir. Bu denge, aynı zamanda hemodinamik kararlılık ve hızlı uyanma hedefleriyle birlikte kurulur.

Klinik tuzakların başında, vaporizatör ayarının hastanın gerçek derinliğiyle eşitlenmesi gelir; asıl ölçüt soluk sonu derişimdir ve düşük akım anestezide ikisi arasındaki fark belirgindir. Bir diğeri, indeks değerinin düşük olmasına dayanarak analjezinin yeterli sayılmasıdır; bu cihazlar bilinç düzeyini değerlendirir, ağrı yanıtını değil. Ayrıca kas gevşetici uygulanan hastada derinliğin ayrıca izlenmesi gerektiği ve blok derinliğinin train-of-four ile ayrı olarak değerlendirilmesi gerektiği unutulmamalıdır.

Eş anlamlılar

• Anestezi derinliği
• Hipnoz düzeyi

İlgili terimler

• Minimum alveolar konsantrasyon
• Propofol
• Sedasyon
• Elektroensefalografi
• Postoperatif deliryum