Glukoz
Glukoz (İng. glucose; Yun. glykys, tatlı), hücrelerin başlıca enerji kaynağı olan basit şekerdir.
Etimoloji
Yunanca glykys (tatlı) sözcüğünden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Molekül, altı karbonlu bir monosakkarittir. Hücrelere taşıyıcı proteinler aracılığıyla girer; kas ve yağ dokusunda bu taşıyıcı insüline bağımlıdır, beyin ve alyuvarlarda ise değildir.[1]
Bu ayrım, insülin eksikliğinde beynin şekerden yararlanmayı sürdürebilmesini açıklar.
Enerji üretimi, oksijen varlığında tam yıkımla, yokluğunda ise anaerobik yolla gerçekleşir; ikinci durumda laktat birikir. Bu düzenek, doku hipoksisinde laktat yüksekliğinin temelidir.
Kan düzeyi dar bir aralıkta tutulur. İnsülin düşürücü, glukagon, adrenalin, kortizol ve büyüme hormonu yükseltici etki gösterir.
Beyin, enerjisini neredeyse tümüyle bu şekerden sağlar ve depolayamaz. Bu nedenle düşüklüğü hızla nörolojik bulgu verir ve uzarsa kalıcı hasar bırakır.
Karaciğer, açlıkta glikojen yıkımı ve yeni glukoz üretimiyle düzeyi korur. Glikojen depoları sınırlıdır; uzayan açlıkta yağ yıkımı ve keton üretimi devreye girer.
Alkol, yeni glukoz üretimini engeller; bu nedenle aç ve alkol almış kişilerde ağır hipoglisemi gelişebilir. Bu bağlantı, sık gözden kaçar.
Klinik açıdan en kritik kural, bilinç değişikliği olan her hastada kan şekeri ölçülmesidir. Hipogliseminin alkol etkisi, inme ya da psikiyatrik tablo sanılarak atlanması, önlenebilir beyin hasarının başlıca nedenidir.
Yükseklik hiperglisemi olarak adlandırılır ve en sık diyabette görülür.
Tedavi amacıyla kullanımda derişim önemlidir. Damar içi yüksek derişimli çözeltiler hipoglisemide kullanılır; çevresel damardan verildiğinde damar tahrişi yapar.
Bir diğer kritik kural, tiamin eksikliği olasılığı bulunan hastalarda — alkol kullanım bozukluğu, beslenme yetersizliği, uzun süreli kusma — şeker içeren sıvılardan önce tiamin verilmesidir. Ters sıralama Wernicke ensefalopatisini tetikleyebilir.
Ölçümde örnek tüpünün özelliği sonucu etkiler; glikoliz önleyici içermeyen tüpte bekletilen örnekte düzey yalancı olarak düşer.
Yatak başı cihazlar pratiktir; ancak ileri derecede yüksek ve düşük değerlerde, şok, ağır anemi ve bazı ilaç etkileşimlerinde yanıltıcı olabilir. Kritik kararlar laboratuvar ölçümüyle doğrulanmalıdır.
Sürekli glukoz izlem sistemleri, hedef aralıkta geçirilen zamanı göstererek ek bilgi sağlar.
Beyin omurilik sıvısındaki düzeyin kan düzeyine oranı, bakteriyel menenjit tanısında kullanılır; bakteriyel enfeksiyonda belirgin biçimde düşer.
Eş anlamlılar
- Dekstroz
- Kan şekeri
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Hall JE, Hall ME, Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology, 14. baskı, 2021.