Laktat dehidrogenaz

Laktat dehidrogenaz (İng. lactate dehydrogenase), piruvat ile laktat arasındaki dönüşümü katalizleyen ve neredeyse tüm dokularda bulunan enzimdir. Kısaltması LDH'dir; hücre hasarının duyarlı ancak özgül olmayan göstergesidir.

Etimoloji

Adı, enzimin katalizlediği tepkimeden gelir; laktattan hidrojen ayrılmasını sağladığı için dehidrogenaz olarak adlandırılır.

Klinik bağlam

Enzim, hücre içinde bol miktarda bulunur; hücre zarı bütünlüğü bozulduğunda dolaşıma salınır. Bu nedenle yükselmesi, hangi doku olduğunu belirtmeksizin hücre yıkımını ya da hızlı hücre döngüsünü gösterir. Beş izoenzim biçimi vardır ve doku dağılımları farklıdır; ancak izoenzim ölçümü günümüzde nadiren kullanılır ve klinik değeri sınırlıdır.

Yükselme nedenleri geniştir: hemoliz, rabdomiyoliz, miyokard ve akciğer infarktı, karaciğer hastalıkları, böbrek infarktı, pankreatit, hematolojik ve solid tümörler, lenfoma, sepsis, ağır travma, megaloblastik anemi, Pneumocystis pnömonisi ve doku iskemisi. Bu genişlik, tek başına ölçümün tanısal değerini düşürür; sonuç mutlaka klinik bağlamda ve diğer testlerle birlikte yorumlanmalıdır.

Buna karşılık belirli tablolarda özgün bir yeri vardır. Hemoliz değerlendirmesinde, yükselmiş laktat dehidrogenaz ile artmış indirekt bilirubin ve düşük haptoglobin birlikteliği tipiktir; trombotik mikroanjiyopatilerde tanı ve tedaviye yanıtın izleminde kullanılır. Trombotik trombositopenik purpura ve hemolitik üremik sendromda düzeyin seyri, hastalık etkinliğini yansıtır.

Onkolojide prognostik belirteç olarak yerleşmiştir. Lenfomalarda, germ hücreli tümörlerde ve melanomda evreleme ile risk sınıflamasında kullanılır; yüksek düzey artmış tümör yükünü ve daha kötü prognozu gösterir. Tümör lizis sendromunda hızlı hücre yıkımının göstergelerinden biridir; hiperürisemi, hiperkalemi, hiperfosfatemi ve hipokalsemi ile birlikte değerlendirilir.

Enfeksiyon hastalıklarında, HIV ile yaşayan hastada belirgin yüksek düzey Pneumocystis pnömonisi açısından uyarıcıdır; duyarlılığı yüksek ancak özgüllüğü düşüktür.

Vücut sıvılarının incelenmesinde de kullanılır. Plevral sıvıda Light ölçütlerinin bileşenidir; sıvı ile serum düzeylerinin oranı ve sıvı değerinin serum üst sınırına oranı, eksüda-transüda ayrımını sağlar. Ampiyem ve komplike parapnömonik sıvıda düzey belirgin biçimde yükselir. Beyin omurilik sıvısında ve asit sıvısında da yorumlanabilir.

Ölçümde yalancı yükseklik önemli bir sorundur. Kan alımı sırasında oluşan mekanik zorlanma, ince iğne kullanımı, uzun turnike süresi ve örneğin uygunsuz taşınması hemolize yol açarak düzeyi yapay olarak yükseltir. Bu durumda hasta klinik olarak iyi görünür ve test yinelendiğinde normale döner; gereksiz incelemeyi önlemek için önce örnek kalitesi sorgulanmalıdır. Aynı mekanizma potasyumun da yalancı yüksek ölçülmesine yol açar.

Tarihsel olarak miyokard infarktüsü tanısında kullanılmıştır; ancak kardiyak troponinlerin duyarlılığı ve özgüllüğü çok daha yüksek olduğundan bu endikasyon terk edilmiştir. Günümüzde akut koroner sendrom değerlendirmesinde yeri yoktur.

Klinik uygulamada en yaygın hata, izole yüksekliğin nedeni araştırılmadan geniş tetkik zincirlerinin başlatılmasıdır. Doğru yaklaşım, hemolizin dışlanması, öykü ve muayeneye dayalı olarak olası doku kaynağının daraltılması ve hedefe yönelik incelemedir.

Eş anlamlılar

• LDH

İlgili terimler

• Hemoliz
• Rabdomiyoliz
• Trombotik mikroanjiyopati
• Plevral efüzyon
• Tümör lizis sendromu