Miyoglobin

Miyoglobin (İng. myoglobin), kas hücrelerinde oksijeni bağlayan ve depolayan hem içeren proteindir. Kas hasarında dolaşıma salınır ve akut böbrek hasarına yol açabilir.

Etimoloji

Yunanca kas anlamındaki mys ile Latince küre anlamındaki globus sözcüklerinden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Protein, hemoglobinin tek zincirli karşılığıdır; tek hem grubu taşır ve oksijene hemoglobinden daha yüksek afiniteyle bağlanır. Bu özellik, kılcal damarlardan gelen oksijenin kas hücresine geçmesini kolaylaştırır ve hücre içinde küçük bir oksijen deposu oluşturur. Ayrışma eğrisi hiperbolik biçimdedir; hemoglobinin sigmoid eğrisinden farklı olarak işbirlikçi bağlanma göstermez. Kalp kasında ve yavaş kasılan iskelet kası liflerinde bol bulunur; bu dokuların koyu renkli görünmesinin nedenidir.

Klinik önemi, kas hasarında ortaya çıkar. Rabdomiyolizde yıkılan kas hücrelerinden büyük miktarda miyoglobin dolaşıma geçer. Küçük bir protein olduğu için glomerülden serbestçe süzülür ve idrarda görünür; idrar çay ya da kola renginde koyulaşır. İdrar çubuğu testinde kan için pozitiflik verirken mikroskopide eritrosit görülmemesi, tabloyu düşündüren karakteristik bulgudur — bu ayrım, hematüriden ayırt etmede belirleyicidir.

Böbrek hasarı üç mekanizmayla gelişir: tübüllerde tıkayıcı silendir oluşumu, hem grubunun doğrudan tübül hücrelerine toksik etkisi ve böbrek damarlarında büzülme ile perfüzyonun azalması. Hacim eksikliği ve asidik idrar bu süreçleri ağırlaştırır; bu nedenle erken ve yeterli sıvı tedavisi, hasarı önlemede en etkili girişimdir. İdrarın alkalileştirilmesi ve mannitol kullanımı tartışmalıdır; kanıtlar sınırlıdır ve rutin uygulanması önerilmez.

Rabdomiyolizin nedenleri arasında ezilme yaralanmaları ve travma, uzun süreli bası ve hareketsizlik, yoğun egzersiz, nöbetler, hipertermi ve malign hipertermi, elektrik çarpması, iskemi ve reperfüzyon, ağır enfeksiyonlar, elektrolit bozuklukları — özellikle hipokalemi ve hipofosfatemi —, alkol ve madde kullanımı ile ilaçlar sayılır. Statinler ve fibratların birlikte kullanımı, kolşisin ve bazı antipsikotikler bilinen ilaç nedenleridir.

Laboratuvar değerlendirmesinde kreatin kinaz, tanının temel belirtecidir; miyoglobinden daha uzun süre yüksek kalır ve izlemde kullanılır. Serum miyoglobini erken yükselir ancak hızla temizlendiğinden pencere aralığı dardır ve tek başına güvenilir değildir. Eşlik eden bozukluklar yakından izlenmelidir: hiperkalemi — ölümcül aritmilerin nedeni —, hiperfosfatemi, hipokalsemi, hiperürisemi, metabolik asidoz ve koagülopati.

Tedavinin temeli erken, yeterli ve sürekli sıvı replasmanıdır; idrar çıkışının hedeflenen düzeyde tutulması amaçlanır. Elektrolit bozuklukları düzeltilir; hipokalsemi kanama ya da aritmi yaratmıyorsa tedavi edilmemesi önerilir, çünkü iyileşme evresinde kalsiyum dokudan geri salınarak hiperkalsemiye yol açabilir. Nefrotoksik ilaçlardan kaçınılır. Ağır olgularda renal replasman tedavisi gerekir; ancak diyalizin miyoglobini uzaklaştırmadaki etkinliği sınırlıdır.

Ezilme yaralanmalarında, hasta enkaz altından çıkarılmadan önce sıvı tedavisine başlanması, reperfüzyonla birlikte gelişen ani hiperkalemi ve şoku önlemede belirleyicidir. Kompartman sendromu gelişen olgularda fasyotomi gerekir; bu tabloda ağrının muayene bulgularıyla orantısız şiddette olması erken uyarıdır.

Kardiyak belirteç olarak miyoglobin, geçmişte miyokard infarktüsünün erken tanısında kullanılmıştır; ancak kalp kasına özgü olmadığından ve yüksek duyarlıklı troponin testlerinin geliştirilmesinden sonra bu amaçla kullanımı terk edilmiştir.

Eş anlamlılar

• Kas hemoglobini

İlgili terimler

• Rabdomiyoliz
• Akut böbrek hasarı
• Hiperkalemi
• Kompartman sendromu
• Hemoglobin