Sarı kantaron

Sarı kantaron (İng. St. John's wort; Lat. Hypericum perforatum), hafif ve orta depresyonda kullanılan, çok sayıda ilaç etkileşimine yol açan bitkisel üründür.

Etimoloji

Türkçe halk adıyla anılır; bilimsel adı Hypericum perforatumdur.

Klinik bağlam

Bitkinin etkin bileşenleri hiperisin ve hiperforindir. Serotonin, noradrenalin ve dopamin geri alımını engelleyerek antidepresan etki gösterdiği düşünülür. Hafif ve orta depresyonda etkinliğine ilişkin veriler bulunmakla birlikte, ağır depresyonda yeri yoktur.

Klinik açıdan asıl önemi, tedavi edici değerinden çok yol açtığı etkileşimlerdir. Hiperforin, pregnan X reseptörünü etkinleştirerek sitokrom P450 3A4 enzimini ve P-glikoprotein taşıyıcısını güçlü biçimde uyarır. Bu nedenle çok sayıda ilacın düzeyini düşürerek tedavi başarısızlığına yol açar.

Etkileşimlerin bazıları yaşamı tehdit eder. Kalsinörin inhibitörleri ile birlikte kullanıldığında düzeyler düşer ve organ nakli hastalarında rejeksiyon gelişebilir; bu, literatürde belgelenmiş ölümcül olgularla sonuçlanmıştır. Antiretroviral ilaçların düzeyini düşürerek virolojik başarısızlığa; varfarin ve doğrudan oral antikoagülanların etkisini azaltarak tromboza; hormonal kontraseptiflerin etkinliğini düşürerek istenmeyen gebeliğe yol açar.

Diğer etkileşimler arasında digoksin, statinler, kemoterapi ajanları, antiepileptikler, metadon ve teofilin bulunur. Ayrıca serotonerjik ilaçlarla — seçici serotonin geri alım inhibitörleri, tramadol, triptanlar — birlikte kullanıldığında serotonin sendromu riski doğurur.

Bu nedenle ilaç öyküsü alınırken bitkisel ürünlerin ve takviyelerin ayrıca sorgulanması zorunludur. Hastalar bu ürünleri ilaç saymadıkları için kendiliğinden bildirmezler; bu, klinikte en sık gözden kaçan etkileşim kaynağıdır. Açıklanamayan tedavi başarısızlığında ve ilaç düzeylerindeki beklenmedik düşüşte bu olasılık akla gelmelidir.

Ameliyat öncesi değerlendirmede de sorgulanmalı ve girişimden belirli bir süre önce kesilmesi önerilmelidir; anestezik ilaçların metabolizmasını etkileyebilir ve kanama eğilimine katkıda bulunabilir.

Yan etkileri arasında ışığa duyarlılık, ağız kuruluğu, baş dönmesi, sindirim yakınmaları ve huzursuzluk bulunur. Ani kesilmede yoksunluk belirtileri görülebilir. Bipolar bozukluk bulunan hastalarda maniye kayışa yol açabilir.

Ürün standardizasyonu bir başka sorundur: hazırlıklardaki etkin madde miktarı belirgin biçimde değişir; bu nedenle etki ve etkileşim düzeyi öngörülemez.

Bitkisel ürünlerin doğal olmalarının güvenli oldukları anlamına gelmediği, hastalara açıkça anlatılmalıdır. Bu ürünler reçetesiz erişilebildiğinden, kullanım kararı hekimle paylaşılmadan verilmekte ve etkileşimler fark edilmemektedir.

Depresyon tedavisinde kanıta dayalı seçenekler — psikoterapi ve onaylı antidepresanlar — öncelikli olarak değerlendirilmelidir; bu, özellikle intihar riski taşıyan hastalarda yaşamsaldır.

Eş anlamlılar

• Hypericum perforatum
• Binbirdelik otu

İlgili terimler

• İlaç etkileşimi
• Depresyon
• İmmünsüpresif tedavi
• Serotonin
• Farmakokinetik