Son dönem böbrek yetmezliği
Son dönem böbrek yetmezliği (İng. end-stage kidney disease), böbrek işlevinin yaşamı sürdüremeyecek düzeye inmesi ve böbrek replasman tedavisi gerektirmesidir.
Etimoloji
Türkçe son dönem ifadesi ile böbrek yetmezliği teriminin birleşimidir.
Klinik bağlam
Tanım, kronik böbrek hastalığının en ileri evresini belirtir. Başlıca nedenler diyabet, hipertansiyon, glomerülonefritler, polikistik böbrek hastalığı ve tekrarlayan böbrek hasarıdır. Dünya genelinde ilk iki neden, olguların büyük bölümünden sorumludur.[1]
Klinik tablo üremi belirtileriyle ortaya çıkar: bulantı, iştahsızlık, kaşıntı, yorgunluk, uyku bozukluğu, bilinç değişikliği, perikardit ve kanamaya eğilim. Ayrıca sıvı yüklenmesi, hiperkalemi, metabolik asidoz, anemi ve kemik-mineral bozuklukları görülür.
Anemi, eritropoietin üretiminin azalmasına bağlıdır; ancak tedavi öncesinde demir durumu değerlendirilmelidir. Bu hastalarda ferritin iltihaptan etkilendiğinden farklı eşik değerler kullanılır.
Kemik-mineral bozukluğu, fosfat birikimi, D vitamini etkinleşmesinin bozulması ve paratiroit hormonu artışıyla gelişir; damar kireçlenmesine ve kırık riskine yol açar.
Tedavi seçenekleri hemodiyaliz, periton diyalizi ve renal transplantasyondur. Nakil, yaşam süresi ve niteliği açısından en iyi seçenektir; diyalize başlanmadan yapılması sonuçları daha da iyileştirir. Bu nedenle hastaların erken yönlendirilmesi önemlidir; bu fırsatın kaçırılması sık görülen bir eksikliktir.
Damar erişim yolunun önceden planlanması belirleyicidir. Kolda oluşturulan kalıcı erişim yolları, kateterlere göre daha az enfeksiyon ve daha uzun kullanım süresi sağlar. Bu nedenle ileri evre hastalarda, erişim yolu oluşturulacak koldan kan alınmaması ve damar yolu açılmaması temel bir koruma kuralıdır. Bu kuralın bilinmemesi, damarların kullanılamaz hale gelmesine yol açar.
İlaç yönetimi ayrı bir dikkat gerektirir. Böbrekten atılan ilaçların dozu ayarlanır; morfin ürünlerinin birikmesi uzamış solunum baskılanmasına yol açar. Gabapentinoidler birikerek sedasyon ve miyoklonus yapar. Metformin ve steroid olmayan iltihap giderici ilaçlardan kaçınılır. Kontrast maddeler ve nefrotoksik ilaçlar gözden geçirilir.
Yaşam sonu ve tedavi hedefleri konuşmaları, bu hasta grubunda önemlidir. İleri yaşta ve çok sayıda eşlik eden hastalığı olanlarda diyalizin yaşam süresine katkısı sınırlı olabilir; koruyucu böbrek bakımı bir seçenek olarak sunulmalıdır.
Ölüm nedenlerinin başında kalp damar hastalıkları gelir; bu nedenle izlem yalnızca böbrek işlevine değil, tüm damar risk etkenlerine yöneliktir.
Aşılama — hepatit B, influenza ve pnömokok — bu hastalarda özellikle önerilir.
Eş anlamlılar
- Son evre böbrek hastalığı
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Yu ASL ve ark. (ed.), Brenner and Rector's The Kidney, 11. baskı, 2020.