Takrolimus

Takrolimus (İng. tacrolimus), organ nakli sonrası ret önlemesinde kullanılan kalsinörin inhibitörü grubundan bağışıklık baskılayıcı ilaçtır.

Etimoloji

Elde edildiği bakteri türü ve keşif yerini anlatan adlandırmadan türetilmiştir.

Klinik bağlam

İlaç, hücre içi bağlayıcı proteine bağlanarak kalsinörin enzimini engeller; T lenfositlerin etkinleşmesi için gerekli olan interlökin-2 üretimi durur. Etki düzeneği siklosporin ile aynı olmakla birlikte, gücü daha yüksektir ve günümüzde çoğu nakil şemasının temelini oluşturur.

Kullanım alanları böbrek, karaciğer, kalp ve akciğer nakli, graft-versus-host hastalığının önlenmesi, ağır atopik dermatitte yerel biçimi ve bazı otoimmün hastalıklardır.

Siklosporinle karşılaştırıldığında ret oranları daha düşüktür; ayrıca diş eti büyümesi ve kıllanma artışı yapmaz. Buna karşılık diyabet gelişimi ve nörolojik yan etkiler daha sıktır.

Dar terapötik aralığı nedeniyle kan düzeyi izlemi zorunludur. Düzeyin düşük olması rete, yüksek olması toksisiteye yol açar.

En önemli yan etki böbrek toksisitesidir; damar büzülmesi yoluyla akut, fibrozla kronik hasar oluşturur. Böbrek nakli hastalarında yükselen kreatinin değerinin ret mi ilaç toksisitesi mi olduğunun ayırt edilmesi gerekir; iki durumun tedavisi karşıt yönlüdür ve ayrım çoğu kez biyopsiyle yapılır. Bu ikilem, nakil izleminin en zorlu sorunudur.

Nörolojik yan etkiler tremor, baş ağrısı, uykusuzluk, konfüzyon ve nöbettir. Posterior geri dönüşlü ensefalopati sendromu, baş ağrısı, görme bozukluğu, nöbet ve bilinç değişikliğiyle ortaya çıkar; ilacın azaltılması ya da değiştirilmesiyle geri döner.

Diğer yan etkiler hiperkalemi, hipomagnezemi, hipertansiyon, QT uzaması, saç dökülmesi ve nakil sonrası diyabettir. Magnezyum kaybı sık görülür ve düzeltilmeden dirençli hipokalemi ve nöbet eşiğinde düşme sürebilir.

İlaç etkileşimi yükü çok yüksektir. Sitokrom P450 3A4 enzimiyle yıkıldığından, bu enzimi engelleyen ilaçlar — bazı antifungaller, makrolid antibiyotikler, bazı kalsiyum kanal blokerleri, ritonavir ve kobisistat — düzeyi tehlikeli biçimde yükseltir. Enzimi uyaranlar — rifampisin, bazı antiepileptikler ve sarı kantaron — düzeyi düşürerek rete yol açar. Greyfurt suyu da düzeyi yükseltir.

Bu nedenle bu hastalarda her yeni ilaç öncesi etkileşim denetimi zorunludur; bitkisel ürünler de sorgulanmalıdır.

Uzatılmış salınımlı biçimler günde tek doz kullanıma olanak verir; ancak biçimler birbirinin yerine doğrudan geçirilemez ve değişim sırasında düzey izlemi gerekir. Bu ayrımın atlanması ciddi hatalara yol açar.

Bağışıklık baskılanmasına bağlı fırsatçı enfeksiyon ve uzun dönemde kanser riski artar; canlı aşılar kullanılamaz.

Eş anlamlılar

• FK506

İlgili terimler

• Kalsinörin inhibitörü
• Organ nakli
• Siklosporin
• Rejeksiyon
• Bağışıklık baskılaması