Makrofaj

Makrofaj (İng. macrophage; Yun. makros, büyük + phagein, yemek), dokularda yerleşik, yutucu ve düzenleyici görev üstlenen bağışıklık hücresidir.

Etimoloji

Yunanca makros (büyük) ve phagein (yemek) sözcüklerinden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Hücreler, kandaki monositlerin dokuya geçmesiyle ya da doku içinde kendini yenileyen yerleşik topluluklardan oluşur. Organa göre özel adlar alırlar: karaciğerde Kupffer hücreleri, akciğerde alveoler makrofajlar, kemikte osteoklastlar, merkezî sinir sisteminde mikroglia.

Görevleri yalnızca yutmakla sınırlı değildir. Mikroorganizmaları ve ölü hücreleri temizler, antijen sunarak T lenfositleri etkinleştirir, sitokin salgılayarak iltihabı başlatır ve daha sonra doku onarımını yönlendirir. Bu çift yönlü işlev, iltihabın hem başlaması hem sonlanması için gereklidir.

Etkinleşme biçimleri farklıdır. Klasik yolla etkinleşen hücreler mikroorganizmaları öldürmeye ve iltihabı güçlendirmeye yönelirken, alternatif yolla etkinleşenler doku onarımı ve fibroz gelişimine katkıda bulunur. Bu ikilik, kronik hastalıklardaki fibroz gelişimini açıklar.

Hücre içi etkenlere karşı savunmanın merkezindedir. Tüberküloz etkeni bu hücrelerin içinde yaşayabilir; gama interferon ile etkinleştirilmedikleri sürece etkeni öldüremezler. Bu nedenle hücresel bağışıklığın bozulduğu durumlarda gizli enfeksiyon canlanır. Tümör nekroz faktörü engelleyici ilaçların tüberkülozu yeniden etkinleştirmesi, granülomun bu hücreler tarafından korunmasının bozulmasına bağlıdır. Bu nedenle bu ilaçlar öncesinde tarama zorunludur.

Aterosklerozda, damar duvarına giren hücreler oksitlenmiş lipoproteinleri yutarak köpük hücrelerine dönüşür; plağın çekirdeğini oluşturur ve salgıladıkları enzimlerle plağın yırtılmasına zemin hazırlarlar. Bu süreç, damar hastalığının iltihabi doğasını gösterir.

Kanserde, tümör çevresindeki hücreler çoğu kez tümör lehine davranır: damar oluşumunu destekler, bağışıklık yanıtını baskılar ve yayılımı kolaylaştırır. Bu nedenle bu hücreleri yeniden programlamaya yönelik tedaviler araştırılmaktadır.

Kontrolsüz etkinleşme, ağır tablolara yol açar. Hemofagositik lenfohistiyositozda aşırı etkinleşen hücreler kan hücrelerini yutar; sürekli ateş, sitopeniler, dalak büyümesi, çok yüksek ferritin düzeyi ve karaciğer işlev bozukluğu görülür. Erken tanı yaşam kurtarıcıdır; bu tablonun sepsis sanılarak yalnızca antibiyotikle izlenmesi ölümcül bir hatadır.

Dalağın alınması, kapsüllü bakterilere karşı bu hücrelerin sağladığı temizleme işlevini bozar; bu nedenle aşılama ve koruyucu önlemler zorunludur.

Alveoler hücreler, solunan parçacıkları temizler; sigara dumanı işlevlerini bozarak enfeksiyona yatkınlık yaratır. Silikoz ve asbestoz gibi hastalıklarda ise yutulan parçacıklar hücreleri öldürerek sürekli iltihaba ve fibroza yol açar.

Eş anlamlılar

• Büyük yutar hücre
• Histiyosit

İlgili terimler

• Bağışıklık sistemi
• Hücresel bağışıklık
• İnflamasyon
• Granülom
• Sitokin