Gama

Gama (İng. gamma; Yun. gamma), Yunan abecesinin üçüncü harfi olup tıpta üçüncü sırayı, belirli molekül zincirlerini ve ışın türlerini adlandırmakta kullanılır.

Etimoloji

Yunan abecesinin üçüncü harfi olan gamma sözcüğünden gelir.

Klinik bağlam

Terim, tıpta birbirinden bağımsız birçok bağlamda karşımıza çıkar; ortak nokta, bir dizideki üçüncü öğeyi ya da belirli bir türü belirtmesidir.

Hematolojide gama zinciri, fetal hemoglobinin yapı taşıdır. Doğumdan sonra yerini beta zincirine bırakır; bu geçiş, orak hücreli anemi ve beta talasemi bulgularının neden ilk aylarda ortaya çıkmadığını açıklar.

Biyokimyada gama-glutamil transferaz, safra yollarını ilgilendiren karaciğer hastalıklarında yükselen bir enzimdir. Yüksek alkalen fosfataz değerinin kemik kaynaklı mı yoksa karaciğer kaynaklı mı olduğunu ayırt etmede kullanılır; bu, günlük uygulamada değerli bir ayrımdır. Ayrıca alkol kullanımıyla yükselir; ancak tek başına tanısal değildir ve pek çok ilaçla da artar.

İmmünolojide gama globulinler, antikorları içeren protein grubudur. Serum protein elektroforezinde bu bandın yaygın artışı kronik iltihabı, dar bir bantta artışı ise multipl miyelom gibi tek kökenli hastalıkları düşündürür. Bandın azalması, hipogamaglobulinemiyi ve yinelenen enfeksiyonlara yatkınlığı gösterir. Damar içi uygulanan immünoglobulin tedavileri de bu proteinlerden hazırlanır.

Bağışıklık yanıtında gama interferon, hücre içi etkenlere karşı makrofaj etkinleşmesini sağlayan temel sitokindir. Salınımının ölçülmesi, gizli tüberküloz tanısında kullanılan testlerin temelidir. Ayrıca gama delta T hücreleri, doğal ve edinsel bağışıklık arasında köprü kuran özel bir lenfosit alt grubudur.

Sinir sisteminde gama-aminobütirik asit, merkezî sinir sisteminin başlıca baskılayıcı ileticisidir. Benzodiazepinler, propofol ve barbitüratlar etkilerini bu sistem üzerinden gösterir. Ayrıca gama motor nöronlar, kas iğciğinin duyarlılığını ayarlayarak kas tonusunu düzenler.

Radyolojide gama ışını, atom çekirdeğinden kaynaklanan yüksek enerjili elektromanyetik ışımadır. Nükleer tıp incelemelerinde gama kamera ile görüntüleme yapılır; kemik sintigrafisi ve tiroit taraması bu ilkeye dayanır. Gama bıçağı ise beyin lezyonlarının cerrahi kesi olmadan ışınla tedavi edilmesini sağlayan bir yöntemdir. Işıma, tıbbi araç ve kan ürünlerinin sterilizasyonunda da kullanılır; ışınlanmış kan ürünleri, bağışıklığı baskılanmış hastalarda transfüzyona bağlı graft-versus-host hastalığını önler.

Terimin bu çok anlamlılığı, klinik iletişimde karışıklığa yol açabilir; bu nedenle kısaltmalar yerine tam adların yazılması önerilir.

İlgili terimler

• Alfa
• Beta
• Fetal hemoglobin
• Antikor
• GABA