Apne testi
Apne testi (İng. apnea test), beyin ölümü tanısında bulbustaki solunum merkezinin işlevini değerlendirmek amacıyla, hastanın mekanik ventilasyondan ayrılarak karbondioksit birikimine solunum çabasıyla yanıt verip vermediğinin gözlendiği doğrulayıcı incelemedir. Tanı sürecinin son ve belirleyici basamağıdır.
Etimoloji
Ad, Yunanca olumsuzluk bildiren a- ön eki ile pnoia (soluk, solunum) sözcüğünden oluşan apne (solunumun durması) teriminden gelir; test, solunumun uyarana karşın yokluğunu göstermeyi amaçladığı için bu adı taşır.
Klinik bağlam
Testin dayandığı ilke, solunumun en güçlü fizyolojik uyaranının arteriyel karbondioksit basıncındaki yükselme olmasıdır. Bulbustaki kemoreseptörler bu artışa duyarlıdır; işlevi korunmuş bir solunum merkezi, belirli bir eşiğin üzerine çıkıldığında solunum çabası üretir. Ventilasyon durdurulduğunda karbondioksit dakikada yaklaşık 3 mmHg hızla yükselir; hedef, genel kabul gören eşik olan 60 mmHg düzeyine ya da hastanın bazal değerinin 20 mmHg üzerine ulaşmaktır. Bu düzeye karşın hiçbir solunum hareketi görülmemesi, beyin sapı işlevinin yitirildiğini destekler.[1]
Test, ancak belirli ön koşullar sağlandıktan sonra yapılabilir. Geri döndürülebilir tüm nedenler dışlanmalıdır: ağır hipotermi, ilaç ve zehir etkileri, sedasyon ve rezidüel nöromüsküler blok, ciddi elektrolit, asit-baz ve endokrin bozukluklar. Hasta hemodinamik olarak kararlı olmalı, sistolik kan basıncı yeterli düzeyde tutulmalı, vücut sıcaklığı normale yakın olmalıdır. Ayrıca tüm beyin sapı reflekslerinin yokluğu önceden gösterilmiş olmalıdır; apne testi bu değerlendirmenin yerine geçmez, onu tamamlar.
Uygulamada hasta önce yüksek oksijen yoğunluğuyla, karbondioksitin normal düzeye getirilmesini sağlayacak biçimde birkaç dakika solutulur. Ventilatörden ayrıldıktan sonra oksijenlenmenin sürdürülmesi için trakeal tüpten oksijen verilir ya da sürekli pozitif basınç uygulanır; bu apneik oksijenasyon, hipoksemiyi önlerken karbondioksitin yükselmesine izin verir. Göğüs ve karın duvarı, herhangi bir solunum hareketi açısından yakından gözlenir; belirlenen süre sonunda arteriyel kan gazı alınır. Solunum çabası görülmemesi ve hedef karbondioksit düzeyine ulaşılmış olması, testin beyin ölümü tanısıyla uyumlu kabul edilmesini sağlar.
Test, hasta için fizyolojik yük oluşturduğundan güvenlik önlemleri gerektirir. Hipotansiyon, ritim bozukluğu, belirgin hipoksemi ya da pnömotoraks gelişmesi durumunda işlem sonlandırılır ve hasta yeniden ventilasyona alınır. Ağır akut solunum sıkıntısı sendromu, yüksek oksijen ve pozitif basınç gereksinimi olan hastalar ile yüksek servikal omurilik yaralanması bulunanlarda test uygulanamayabilir ya da yorumlanamaz. Kronik karbondioksit tutulumu olan hastalarda eşik değerin bireysel olarak belirlenmesi gerekir; bu hastalarda solunum uyaranı farklı çalıştığından standart hedef yanıltıcı olabilir. Testin tamamlanamadığı durumlarda, serebral kan akımının yokluğunu gösteren yardımcı incelemelere başvurulur.
Sürecin hukuki ve etik boyutu, teknik yönü kadar önemlidir. Beyin ölümü tanısı, kimlerin hangi nitelikte hekimlerce, hangi gözlem aralıklarıyla koyacağı da dahil olmak üzere ulusal düzenlemelerle belirlenir ve organ bağışı süreçlerinden bağımsız olarak yürütülür; tanıyı koyan ekip ile nakil ekibinin ayrı olması temel ilkedir. Ailenin süreç boyunca açık ve tutarlı biçimde bilgilendirilmesi, beyin ölümünün geri dönüşü olmayan ölüm anlamına geldiğinin anlaşılması bakımından belirleyicidir.[2]
Klinik tuzakların başında, karbondioksit hedefine ulaşılmadan testin sonlandırılıp yine de "pozitif" sayılması gelir; kan gazıyla belgelenmemiş bir test geçerli değildir. Bir diğeri, omurilik kaynaklı refleks hareketlerin solunum çabası ya da korunmuş beyin işlevi sanılmasıdır; bu hareketler beyin ölümü tanısını dışlamaz. Ayrıca ventilatörün tetikleme ayarlarının, kalp atımına bağlı göğüs hareketlerini solunum çabası gibi göstermesi ("otosikling") sık karşılaşılan bir yanılgı kaynağıdır ve bu nedenle hastanın ventilatörden tümüyle ayrılması önerilir.
Eş anlamlılar
- Apne testi (beyin ölümü)