Hareket bozuklukları

Hareket bozuklukları (İng. movement disorders), istemli hareketin yavaşlaması ya da istemsiz hareketlerin ortaya çıkmasıyla seyreden nörolojik hastalıkların ortak adıdır.

Etimoloji

Türkçe hareket sözcüğü ile bozukluk sözcüğünün birleşimidir.

Klinik bağlam

Grup iki ana başlıkta incelenir: hareketin azaldığı hipokinetik bozukluklar ve istemsiz hareketlerin arttığı hiperkinetik bozukluklar.

Hipokinetik grubun prototipi Parkinson hastalığıdır; bradikinezi, dinlenme titremesi, katılık ve duruş dengesizliğiyle seyreder.

Hiperkinetik grup titreme, distoni, kore, ballismus, tik, miyoklonus ve akatiziyi kapsar.

Hareketin niteliğinin tanımlanması, tanının ilk ve en önemli adımıdır; bu tanımlama ayırıcı tanıyı belirgin biçimde daraltır.

Titremede ortaya çıkış koşulu belirleyicidir. Dinlenme titremesi Parkinson hastalığını, duruş ve hareket titremesi esansiyel tremoru, amaca yönelik hareketin sonunda artan titreme ise beyincik tutulumunu düşündürür.

Alanın en önemli klinik konusu, ilaç kaynaklı hareket bozukluklarıdır. Bu tablolar sık görülür ve büyük ölçüde önlenebilirdir.

Dopamin almacını bloke eden ilaçlar sorumludur: antipsikotikler, metoklopramid ve proklorperazin başlıcalarıdır.

Metoklopramidin bulantı tedavisinde yaygın kullanımı, bu yan etkilerin sık görülmesinin nedenidir; bu bağlantı sıklıkla kurulmaz.

Akut distonik tepkime, ilaç başlandıktan sonraki saatler içinde ortaya çıkar; boyunda, çenede ve gözlerde kasılmalarla seyreder.

Bu tablo ürkütücüdür ancak antikolinerjik tedaviye hızla yanıt verir; nöbet ya da psikiyatrik tablo sanılması yaygın bir hatadır.

Akatizi, yerinde duramama ve içsel huzursuzluk hissidir. En sık gözden kaçan biçimdir.

Bu bulgunun hastalığın kötüleşmesi sanılması, ilacın artırılmasına ve tablonun ağırlaşmasına yol açar; bu kısır döngü, klasik bir tedavi tuzağıdır.

İlaca bağlı parkinsonizm, Parkinson hastalığını taklit eder; simetrik olması ve ilaç öyküsü ayrımı sağlar.

Tardif diskinezi, uzun süreli kullanım sonrası ortaya çıkar ve kalıcı olabilir; erken tanınması ve ilacın gözden geçirilmesi belirleyicidir.

Nöroleptik malign sendrom, ateş, katılık, bilinç değişikliği ve otonom kararsızlıkla seyreden acil bir tablodur.

Serotonin sendromu ise klonus, refleks artışı ve ajitasyonla ayrılır; iki tablonun ayırt edilmesi tedaviyi belirler.

Genç hastada ortaya çıkan hareket bozukluğunda Wilson hastalığı mutlaka araştırılmalıdır; tedavi edilebilir olması bunu zorunlu kılar.

Diğer nedenler arasında hipertiroidi, hipokalsemi, karaciğer yetmezliği, vitamin eksiklikleri, otoimmün hastalıklar ve enfeksiyonlar bulunur.

Sydenham koresi, akut romatizmal ateşin geç bulgusudur ve diğer belirtilerden aylar sonra ortaya çıkabilir.

Yönetimde ilk adım, ilaç listesinin gözden geçirilmesi ve düzeltilebilir metabolik nedenlerin araştırılmasıdır.

Eş anlamlılar

• Ekstrapiramidal bozukluklar

İlgili terimler

• Parkinson hastalığı
• Kaba tremor
• Miyoklonus
• Nöroleptik malign sendrom
• Wilson hastalığı