Karbamazepin

Karbamazepin (İng. carbamazepine), voltaj bağımlı sodyum kanallarını bloke ederek etki gösteren antiepileptik ilaçtır.

Etimoloji

Kimyasal yapısını tanımlayan adından türetilmiştir.

Klinik bağlam

İlaç, nöron zarındaki sodyum kanallarını kullanıma bağımlı biçimde bloke eder; böylece yinelenen ve aşırı deşarjları baskılar. Başlıca endikasyonlar odaksal nöbetler, trigeminal nevralji ve bipolar bozuklukta duygudurum dengeleyici kullanımdır. Trigeminal nevraljide birinci seçenektir ve tedaviye yanıt tanıyı destekler.

En önemli farmakolojik özelliği, güçlü bir karaciğer enzim uyarıcısı olmasıdır. Yalnızca birlikte kullanılan ilaçların değil, kendi metabolizmasının da hızlanmasına yol açar — otoindüksiyon. Bu nedenle tedavinin ilk haftalarında düzeyler düşer ve doz ayarı gerekir; bu özelliğin bilinmemesi, tedavi başarısızlığının sık nedenidir.

Enzim uyarımı geniş bir ilaç etkileşimi listesi doğurur: varfarin, doğrudan oral antikoagülanlar, kortikosteroidler, kalsinörin inhibitörleri, azol antifungaller, antiretroviraller, hormonal kontraseptifler ve birçok antiepileptiğin düzeyini düşürür. Hormonal kontraseptif etkinliğinin azalması, doğurganlık çağındaki kadınlarda mutlaka konuşulması gereken bir konudur.

Yan etkiler doza bağlı ve idiyosenkratik olarak ikiye ayrılır. Doza bağlı olanlar baş dönmesi, ataksi, çift görme, nistagmus, uykuya eğilim ve bulantıdır; nistagmus erken toksisite bulgusudur.

İdiyosenkratik yan etkiler daha ciddidir. Ağır deri tepkimeleri — Stevens-Johnson sendromu ve toksik epidermal nekroliz — belirli bir HLA aleli taşıyan kişilerde belirgin biçimde daha sıktır; bu nedenle riskli topluluklarda tedavi öncesi genetik tarama önerilir. Bu tarama, genetik testin klinikte doğrudan zarar önlediği örneklerden biridir. Ayrıca DRESS sendromu, agranülositoz ve aplastik anemi bildirilmiştir; ateş, boğaz ağrısı, döküntü ve mukoza bulgularında ilaç hemen kesilmelidir.

Hiponatremi, sık ve gözden kaçan bir yan etkidir; antidiüretik hormon benzeri etkiyle gelişir ve özellikle yaşlılarda belirgindir. Açıklanamayan hiponatremide ilaç listesi gözden geçirilmelidir.

Karaciğer enzim yüksekliği, hipotiroidi, kemik yoğunluğunda azalma ve D vitamini eksikliği uzun süreli kullanımda görülür.

İlaç dar terapötik aralığa sahiptir; terapötik ilaç izlemi yapılır. Ancak karar yalnızca düzeye değil klinik bulgulara dayandırılmalıdır.

Gebelikte nöral tüp defekti ve diğer malformasyon riski taşır; doğurganlık çağındaki kadınlarda folik asit desteği ve gebelik planlaması konuşulmalıdır.

Kritik bir güvenlik uyarısı, kardiyak iletim üzerindeki etkisidir: iletim bozukluğu bulunan hastalarda dikkatle kullanılmalıdır. Ayrıca kemik iliği baskılanması nedeniyle klozapin gibi ilaçlarla birlikte kullanımından kaçınılır. Absans ve miyoklonik nöbetleri kötüleştirebileceğinden, jeneralize epilepsi sendromlarında uygun değildir; bu ayrımın yapılmaması nöbet sıklığını artırır.

Okskarbazepin, benzer etkinlikte ancak daha az enzim uyarıcı etkiye sahip bir alternatiftir; buna karşılık hiponatremi riski daha yüksektir.

Eş anlamlılar

• Karbamazepin sodyum

İlgili terimler

• Epilepsi
• Trigeminal nevralji
• İlaç etkileşimi
• Hiponatremi
• Terapötik ilaç izlemi