Motor işlev

Motor işlev (İng. motor function), sinir sisteminin kasları uyararak hareketi başlatma, yürütme ve denetleme yeteneğidir.

Etimoloji

Latince motor (hareket ettiren) sözcüğü ile işlev teriminin birleşimidir.

Klinik bağlam

Hareket, iki nöronlu bir sistemle gerçekleşir. Üst motor nöron, beyin korteksinden başlayıp omuriliğe iner; alt motor nöron, omurilikten çıkarak kasa ulaşır. Bu ayrım, nörolojik muayenenin temelini oluşturur ve lezyonun düzeyini belirler.

Üst motor nöron hasarında güçsüzlük, kas tonusunda artış, refleks artışı, patolojik refleksler ve klonus görülür; kas hacmi büyük ölçüde korunur. Alt motor nöron hasarında ise güçsüzlükle birlikte tonus azalması, refleks kaybı, kas erimesi ve kas seğirmesi ortaya çıkar. Bu iki örüntünün ayırt edilmesi, tanısal açıdan belirleyicidir.

Ancak önemli bir tuzak vardır: akut üst motor nöron hasarında — örneğin omurilik yaralanmasının ilk döneminde — tonus ve refleksler geçici olarak azalır. Bu spinal şok dönemi, tabloyu alt motor nöron hasarı gibi gösterir ve yanlış değerlendirmeye yol açar.

Hareketin düzenlenmesinde beyincik ve bazal çekirdekler de rol oynar. Beyincik hasarı güçsüzlük yapmaz; hareketin uyumunu, dengesini ve isabetini bozar. Bazal çekirdek hastalıklarında ise hareket başlatma güçlüğü, katılık ve istemsiz hareketler görülür; Parkinson hastalığı tipik örnektir.

Güçsüzlüğün dağılımı tanıyı yönlendirir. Vücudun bir yarısını tutan güçsüzlük inmeyi, belirli bir düzeyin altındaki güçsüzlük omurilik lezyonunu, simetrik ve uzuvların ucundan başlayan güçsüzlük periferik nöropatiyi, gövdeye yakın kasları tutan güçsüzlük ise kas hastalıklarını düşündürür.

Sinir-kas kavşağı hastalıklarında güçsüzlük değişkendir ve yorulmayla artar; miyastenia graviste göz kapağı düşüklüğü ve çift görme sık başlangıç bulgularıdır.

Acil değerlendirme gerektiren tablolar arasında inme, omurilik basısı, kauda ekuina sendromu, Guillain-Barré sendromu ve miyastenik kriz bulunur. Hızla ilerleyen simetrik güçsüzlükte solunum kaslarının tutulumu izlenmelidir; solunum yetmezliği, oksijen doygunluğu düşmeden önce gelişir. Bu nedenle yatak başı solunum ölçümleri, oksimetreden daha erken uyarı verir. Bu ayrıntı, en sık gözden kaçan güvenlik konusudur.

Değerlendirmede kas gücü standart ölçekle derecelendirilir; refleksler, tonus, kas hacmi, koordinasyon ve yürüyüş birlikte incelenir.

Yoğun bakımda uzun süre yatan hastalarda gelişen kritik hastalık kaynaklı kas ve sinir güçsüzlüğü, ventilatörden ayrılmayı güçleştirir ve iyileşmeyi geciktirir. Erken hareketlenme, derin sedasyondan kaçınma ve kan şekeri denetimi bu tabloyu azaltır.

İlaçlar da işlevi bozar; nöromüsküler blokörlerin etkisinin sürmesi, statin ilişkili kas hastalığı ve kortikosteroid miyopatisi başlıca örneklerdir.

Rehabilitasyon, işlev kaybının azaltılmasında ve bağımsızlığın geri kazanılmasında belirleyicidir.

Eş anlamlılar

• Hareket işlevi

İlgili terimler

• Kas gücü
• İnme
• Periferik nöropati
• Miyastenia gravis
• Refleks