Yüksek düzey omurilik yaralanması
Yüksek düzey omurilik yaralanması (İng. high cervical spinal cord injury), omuriliğin üst boyun bölgesinde meydana gelen hasarıdır.
Etimoloji
Yaralanmanın omurilikteki düzeyini belirten tanımlayıcı adlandırmadır.
Klinik bağlam
Yaralanmanın düzeyi, klinik tabloyu ve yaşamsal riski doğrudan belirler. Diyaframı uyaran frenik sinir, üçüncü, dördüncü ve beşinci servikal köklerden çıkar. Bu düzeyin üzerindeki yaralanmalarda diyafram felç olur ve hasta solunum desteği olmadan yaşayamaz.[1]
Bu düzeyin hemen altındaki yaralanmalarda diyafram korunur; ancak karın ve göğüs duvarı kasları felç olduğundan öksürük etkisizleşir, salgılar atılamaz ve solunum yedeği belirgin biçimde azalır. Bu hastalarda atelektazi ve pnömoni başlıca ölüm nedenleridir.
Erken dönemde spinal şok görülür: refleksler kaybolur, kas tonusu azalır ve bu tablo alt motor nöron hasarını taklit eder. Bu geçici dönemin bilinmemesi, yaralanmanın düzeyi ve ağırlığı konusunda yanlış değerlendirmeye yol açar.
Nörojenik şok, ayrı ve kritik bir tablodur. Sempatik yolakların kesilmesi damar direncini düşürür; sonuçta hipotansiyon gelişir. Ancak diğer şok türlerinden farklı olarak nabız yavaştır, deri sıcak ve kurudur. Bu ayrım, tedaviyi belirler: yalnızca sıvı verilmesi yetersiz kalır, vazopressör gerekir. Travma hastasında hipotansiyonun her zaman kanamaya bağlanması ve bu tablonun atlanması ciddi bir hatadır; ancak kanama da mutlaka dışlanmalıdır.
Bradikardi, vagal etkinin karşılıksız kalmasına bağlıdır; aspirasyon ve pozisyon değişikliği sırasında ağırlaşabilir ve kalp durmasına yol açabilir.
Isı düzenlemesi bozulur; hasta çevre sıcaklığına bağımlı hale gelir ve hem hipotermi hem hipertermi gelişebilir.
Süksinilkolin kullanımı, yaralanmadan birkaç gün sonra başlayarak ölümcül hiperkalemiye yol açar; bu nedenle bu hastalarda kullanılmaz. Bu, anestezi uygulamasının kesin güvenlik kurallarındandır.
Havayolu yönetiminde boyun hareketinden kaçınılmalıdır; boyun sabitlenerek uygulanan teknikler kullanılır ve güç havayolu hazırlığı yapılır.
İlerleyen dönemde otonom disrefleksi görülür: mesane dolgunluğu, kabızlık ya da basınç yarası gibi basit uyaranlar ani ve tehlikeli kan basıncı yükselmesine yol açar. İlk yaklaşım, hastayı oturtmak ve uyaranı ortadan kaldırmaktır.
Bakımda basınç yarası önlenmesi, mesane ve bağırsak yönetimi, venöz tromboemboli korunması, solunum fizyoterapisi ve erken rehabilitasyon temel unsurlardır.
Erken dönemde omurganın stabilizasyonu ve ortalama arter basıncının belirli bir düzeyde tutulması, omurilik kanlanmasının korunması amacıyla önerilir.
Eş anlamlılar
- Servikal omurilik yaralanması
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Ropper AH ve ark., Adams and Victor's Principles of Neurology, 12. baskı, 2023.