Abdominal aort anevrizması
Abdominal aort anevrizması (AAA; İng. abdominal aortic aneurysm), karın aortunun duvar yapısındaki bozulma sonucu kalıcı ve ilerleyici biçimde genişlemesidir. Genellikle sessiz seyreder; yırtılması yüksek ölüm oranıyla seyreden cerrahi acildir.
Etimoloji
"Anevrizma", Yunanca aneurysma (genişleme) sözcüğünden gelir. Tanım gereği, damarın normal çapının belirli bir oranın üzerinde — karın aortunda genellikle 3 santimetre ve üzeri — kalıcı genişlemesi anevrizma kabul edilir.
Klinik bağlam
Oluşum mekanizması, damar duvarının orta katmanındaki elastin ve kollajen yapısının bozulmasıdır. Kronik inflamasyon, matriks metalloproteinaz etkinliğinde artış ve düz kas hücresi kaybı duvarı zayıflatır; Laplace yasası uyarınca çap büyüdükçe duvar gerilimi artar ve genişleme kendi kendini hızlandıran bir döngüye girer. Bu nedenle büyüme hızı, çap arttıkça yükselir. Zemin çoğunlukla ateroskleroz ile ortaktır; ancak günümüzde hastalığın yalnızca aterosklerotik değil, ayrı bir dejeneratif süreç olduğu kabul edilmektedir.[1]
Risk etkenlerinin başında sigara kullanımı gelir; hem oluşum hem büyüme hızı üzerinde en güçlü etkiyi gösterir. Erkek cinsiyet, ileri yaş, hipertansiyon, aile öyküsü ve bağ dokusu hastalıkları — Marfan ve vasküler Ehlers-Danlos sendromları — diğer başlıca etkenlerdir. İlginç biçimde diabetes mellitus, anevrizma gelişimiyle ters ilişkilidir.
Hastalık çoğunlukla belirtisizdir ve başka nedenle yapılan görüntülemelerde rastlantısal olarak saptanır. Belirti verdiğinde karın, sırt ya da yan bölgede künt ağrı, karında nabızla atan kitle hissi görülebilir. Yırtılmanın klasik üçlüsü ani karın-sırt ağrısı, hipotansiyon ve pulsatil kitledir; ancak bu üçlü olguların azınlığında eksiksiz bulunur. Retroperitona olan yırtılmalarda kanama geçici olarak sınırlanabilir ve hasta bir süre kararlı görünebilir; bu "aldatıcı kararlılık" dönemi, tanının kaçırılmasının sık nedenidir. Diğer komplikasyonlar arasında distal embolizasyon, aortoenterik ve aortokaval fistül bulunur.
Tanıda ultrasonografi tarama ve izlem için seçkin yöntemdir; ucuz, hızlı, radyasyonsuzdur ve çap ölçümünde güvenilirdir. Acil değerlendirmede yatak başı ultrason, kararsız hastada anevrizmanın varlığını saniyeler içinde gösterebilir. Kesin anatomik değerlendirme ve girişim planlaması için kontrastlı bilgisayarlı tomografi anjiyografi kullanılır. Birçok ülkede, belirli yaş üstü erkeklerde — özellikle sigara öyküsü olanlarda — tek seferlik ultrason taraması önerilmektedir.
Yönetim, çap ve büyüme hızına göre belirlenir. Küçük anevrizmalarda izlem yapılır ve tıbbi tedavi uygulanır: sigaranın bırakılması en etkili girişimdir, kan basıncı denetimi ve statin tedavisi eşlik eder. Onarım kararı, yırtılma riskinin girişim riskini aştığı noktada verilir; bu eşik genellikle erkeklerde 5,5 santimetre, kadınlarda daha düşük kabul edilir. Hızlı büyüme ve belirti gelişmesi de endikasyon oluşturur. Onarım iki yöntemle yapılır: açık cerrahi greft yerleştirme ve endovasküler onarım. Endovasküler yöntem, erken dönem ölüm oranı ve iyileşme süresi bakımından üstündür; buna karşılık kaçak (endoleak) ve yeniden girişim gereksinimi nedeniyle ömür boyu görüntüleme izlemi gerektirir. Uzun dönemde iki yöntemin sağkalım sonuçları benzerdir.[2]
Yırtılmış anevrizmada yaklaşım, kesin onarıma dek geçen sürenin kısaltılmasıdır. Kan basıncının aşırı yükseltilmemesi — izin verilen hipotansiyon ilkesi — pıhtının yerinden oynamasını önlemeyi amaçlar; masif transfüzyon protokolleri ve erken cerrahi ekip çağrısı belirleyicidir. Ameliyat çevresi dönemde aortun geçici olarak kapatılması ve açılması, ağır hemodinamik dalgalanmalara, iskemi-reperfüzyon yanıtına, akut böbrek hasarı ve kompartman sendromu gelişimine yol açabilir.
Klinik tuzakların başında, yaşlı hastadaki karın ya da yan ağrısının böbrek koliği sanılması gelir. Bir diğeri, bilinen anevrizması olan hastada açıklanamayan senkop ya da hipotansiyonun başka nedenlere bağlanmasıdır.
Eş anlamlılar
- AAA
- Karın aort anevrizması
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Loscalzo J ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, 2022.
- ↑ Wanhainen A ve ark., European Society for Vascular Surgery Clinical Practice Guidelines on the Management of Abdominal Aorto-Iliac Artery Aneurysms, European Journal of Vascular and Endovascular Surgery, 2024.