Anestezi

Anestezi (İng. anesthesia; Yun. anaisthesia, duyusuzluk), ağrı ve diğer duyuların ilaçlarla geçici olarak ortadan kaldırılmasıdır.

Etimoloji

Yunanca duyu yokluğu anlamındaki anaisthesia sözcüğünden gelir.

Klinik bağlam

Uygulama üç ana başlıkta incelenir. Genel anestezide bilinç kaybı, ağrısızlık, amnezi ve gerektiğinde kas gevşemesi sağlanır. Bölgesel anestezide belirli bir bölgenin sinir iletimi durdurulur; nöroaksiyel ve periferik teknikler bu gruptadır. Yerel anestezide ise sınırlı bir alan uyuşturulur. Ayrıca işlemsel sedasyon, bilinç düzeyinin dereceli olarak baskılandığı bir uygulamadır.

Genel anestezinin bileşenleri farklı ilaçlarla sağlanır: hipnotikler bilinç kaybını, opioidler ağrısızlığı, kas gevşeticiler hareketsizliği sağlar. Bu ayrımın kavranması, en kritik güvenlik ilkesini doğurur: kas gevşeticilerin bilinç ya da ağrı üzerinde hiçbir etkisi yoktur. Yeterli hipnoz sağlanmadan uygulanmaları, hastanın hareket edemediği ancak her şeyi algıladığı intraoperatif farkındalığa yol açar.

Uygulama sırasında izlem zorunludur: elektrokardiyogram, kan basıncı, satürasyon, kapnografi ve sıcaklık. Dalga formlu kapnografi, tüpün yerinin doğrulanmasında en güvenilir yöntemdir. Dörtlü uyarı ile nöromüsküler izlem, nicel cihazlarla yapılmalıdır; elle ya da gözle değerlendirme artık yeterli kabul edilmez ve artık blok, ameliyathanedeki en yaygın gözden kaçan güvenlik sorunlarındandır.

Havayolu yönetimi alanın merkezindedir. Öngörülen güç havayolunda spontan solunumun korunduğu yöntemler ve uyanık fiberoptik entübasyon planlanır. Entübe edilemeyen ve ventile edilemeyen durumda krikotiroidotomi geciktirilmemelidir; kararın gecikmesi en sık ölümcül hatadır. Aspirasyon riski taşıyan hastalarda hızlı ardışık indüksiyon uygulanır.

Ameliyat öncesi değerlendirmede havayolu, kardiyovasküler ve solunum sistemi, eşlik eden hastalıklar, ilaçlar, alerji öyküsü, önceki anestezi deneyimleri ve aile öyküsü sorgulanır. Aile öyküsü özellikle iki tabloda belirleyicidir: malign hipertermi ve psödokolinesteraz eksikliği. Malign hipertermide tetikleyici ajanlardan kaçınılması ve dantrolen hazırlığı yaşamsaldır.

Anesteziye bağlı ölüm oranı, izlem standartları ve eğitimle belirgin biçimde azalmıştır; günümüzde sonuçları belirleyen etkenlerin çoğu hastanın eşlik eden hastalıkları ve girişimin niteliğidir.

Sık karşılaşılan komplikasyonlar bulantı-kusma, boğaz ağrısı, titreme, hipotansiyon, hipotermi, idrar tutulması ve pozisyona bağlı sinir yaralanmalarıdır. Yaşlılarda ameliyat sonrası deliryum sıktır; derin sedasyondan kaçınılması, ağrının yeterli denetimi, polifarmasinin gözden geçirilmesi ve erken mobilizasyon riski azaltır.

İlaç yönetimi ameliyat öncesi planlanır: kronik beta bloker sürdürülür ancak yeni başlanmaz; antikoagülan tedavi ve antiagregan kararı bireyselleştirilir; uzun süreli kortikosteroid kullananlarda stres dozu düşünülür. Aç kalma kuralları güncellenmiş, berrak sıvılara işleme yakın zamana dek izin verilmiştir.

Bölgesel tekniklerin öne çıkarılması, opioid gereksinimini azaltarak solunum baskılanması ve deliryum riskini düşürür; bu yaklaşım özellikle uyku apnesi bulunan ve yaşlı hastalarda değerlidir.

Uyanma döneminde havayolu koruma refleksinin dönmüş olması, nöromüsküler bloğun nicel olarak çözüldüğünün gösterilmesi ve yeterli solunum çabası aranır.

Eş anlamlılar

• Narkoz

İlgili terimler

• Genel anestezi
• Bölgesel anestezi
• Lokal anestezik
• Kas gevşetici
• Malign hipertermi