Spinal sinir
Spinal sinir (İng. spinal nerve; Lat. nervus spinalis), omurilikten çıkan ön (motor) ve arka (duysal) köklerin birleşmesiyle oluşan, hem motor hem duysal hem de otonom lifler taşıyan karma periferik sinirdir. Erişkinde 31 çift bulunur: 8 servikal, 12 torakal, 5 lomber, 5 sakral ve 1 koksigeal.
Etimoloji
Latince nervus "kiriş, sinir", spinalis ise "omurgaya ait" anlamına gelir ve spina ("diken, omurga") sözcüğünden türemiştir. Türkçede omurga boyunca segmenter dizilişleri nedeniyle "omurga siniri" karşılığı da kullanılır. Kökleri tanımlayan radix anterior ve radix posterior terimlerindeki radix ("kök") sözcüğü, radikülopati teriminin de kaynağıdır.
Klinik bağlam
Her spinal sinir, omuriliğin ön boynuzundan çıkan motor liflerin oluşturduğu ön kök ile duysal liflerin taşındığı arka kökün intervertebral foramen düzeyinde birleşmesiyle oluşur. Duysal nöronların hücre gövdeleri, foramen içinde yer alan dorsal kök gangliyonunda bulunur; bu anatomik ayrıntı elektrodiyagnostik yorumun temelidir, çünkü gangliyona proksimal (preganglionik) lezyonlarda duysal sinir aksiyon potansiyelleri korunurken distal lezyonlarda bozulur. Foramenden çıkan sinir hemen ardından ince bir arka dal (ramus posterior) ve kalın bir ön dala (ramus anterior) ayrılır; arka dallar sırt derisi ile paravertebral kasları, ön dallar ise gövdenin yan-ön duvarı ile ekstremiteleri innerve eder. Torakal bölgede ön dallar segmenter yapısını koruyarak interkostal sinirleri oluştururken, servikal ve lumbosakral bölgelerde birleşerek brakiyal ve lumbosakral pleksusları meydana getirir. Ayrıca torakolomber düzeyde beyaz ve tüm düzeylerde gri ramus komünikanslar aracılığıyla sempatik zincirle bağlantı kurulur; sinusvertebral (Luschka) sinir ise duyusal ve otonom lif taşıyarak intervertebral diskin dış kısmı, arka longitudinal bağ ve dura ile diskojenik ağrının nöroanatomik temelini oluşturur.
Numaralandırmada önemli bir asimetri vardır: servikal bölgede sinirler aynı numaralı vertebranın üzerinden çıkar, C8 ise C7 ile T1 arasından ayrılır ve bu düzeyden itibaren her sinir aynı numaralı vertebranın altından çıkar. Omurilik erişkinde yaklaşık L1-L2 düzeyinde sonlandığından, alt lomber ve sakral kökler dural kese içinde uzun bir demet halinde aşağı iner ve kauda ekuinayı oluşturur. Bu anatomi, lomber ponksiyon ve nöroaksiyel anestezi uygulamalarında iğnenin L3-L4 veya daha alt aralıktan yapılmasının gerekçesidir. Her spinal sinirin duysal dağılım alanı dermatom, motor dağılım alanı ise miyotom olarak adlandırılır ve nörolojik seviye belirlemesinde birlikte kullanılır.[1]
Klinik olarak spinal sinir ve kökleri en sık disk hernisi, spinal stenoz ve dejeneratif foraminal darlıktan etkilenir; daha az sıklıkla travma, epidural apse, epidural hematom, vertebral metastaz, herpes zoster ve inflamatuvar poliradikülopatiler söz konusudur. Tanı klinik değerlendirmeye dayanır; kök düzeyi dermatom-miyotom-refleks üçlüsüyle belirlenir, gerektiğinde manyetik rezonans görüntüleme ve elektromiyografi ile doğrulanır. Rejyonal anestezi pratiğinde ise spinal sinir dalları hedef alınarak interkostal, paravertebral, erektör spina düzlemi ve pleksus blokları uygulanır; bu tekniklerin başarısı ve komplikasyon profili doğrudan segmenter anatomi bilgisine bağlıdır.[2]
Önemli klinik tuzaklar arasında servikal numaralandırma kuralının atlanması sonucu yanlış düzey belirlenmesi; geçiş vertebrası (lumbosakral transizyonel anomali) varlığında görüntüleme ile cerrahi düzeyin uyumsuz kalması; komşu köklerin geniş örtüşmesi nedeniyle izole kök lezyonlarında tam duyu ya da güç kaybının görülmemesi sayılabilir. Periferik sinir tutulumunda duyu kusuru dermatoma değil o sinirin alanına uyar; bu ayrım yapılmadığında karpal tünel sendromu C6 radikülopatisiyle karıştırılabilir. Sfinkter bozukluğu, perianal duyu kaybı ve bilateral bacak güçsüzlüğü kauda ekuina sendromunu düşündürür ve cerrahi acildir. Torakal düzeyde saptanan duysal seviye miyelopati açısından uyarıcıdır. Son olarak asemptomatik bireylerde dejeneratif foraminal daralma sıktır; görüntüleme bulgusunun klinikle uyumu aranmadan tedavi planlanmamalıdır.
Eş anlamlılar
- Omurga siniri
- Nervus spinalis