Ağrı kesici

Ağrı kesici (İng. analgesic; Yun. an- yok, algos ağrı), bilinci kapatmadan ağrı algısını azaltan ya da ortadan kaldıran ilaçların ortak adıdır.

Etimoloji

Türkçe tanımlayıcı bir terimdir; tıp dilindeki karşılığı analjezik, Yunanca an- (yok) ve algos (ağrı) sözcüklerinden gelir.

Klinik bağlam

İlaçlar etki düzeneklerine göre gruplandırılır ve doğru seçim, ağrının türünün belirlenmesine bağlıdır. Parasetamol merkezî etkilidir, iltihap giderici etkisi yoktur ve mide ile böbrek üzerindeki güvenliği nedeniyle çoğu durumda ilk seçenektir; ancak günlük sınırın aşılması karaciğer yetmezliğine yol açar ve bu, dünyada akut karaciğer yetmezliğinin önde gelen nedenlerindendir. Steroid dışı iltihap gidericiler siklooksijenaz enzimini engelleyerek hem ağrıyı hem iltihabı azaltır; mide kanaması, böbrek işlev bozukluğu ve kalp damar olayları başlıca kısıtlayıcılardır.

Opioidler merkezî sinir sistemindeki reseptörler üzerinden etki eder ve şiddetli ağrıda vazgeçilmezdir. Etkinliklerinin tavanı yoktur; buna karşın solunum baskısı, kabızlık, bulantı ve bağımlılık riski kullanımlarını sınırlar. Kabızlık dışındaki yan etkilere tolerans gelişir, kabızlığa gelişmez; bu nedenle uzun süreli kullanımda önleyici yaklaşım baştan planlanır. Kronik kanser dışı ağrıda uzun süreli opioid kullanımının yarardan çok zarar getirdiği gösterilmiştir; bu ilaçların sürekli reçetelenmesi, hastalarda ağrıya duyarlılığın artmasına yol açabilen ayrı bir soruna neden olur.

Yardımcı ilaçlar, sınıflandırma açısından ağrı kesici olmadıkları halde belirli ağrı türlerinde asıl tedaviyi oluşturur. Nöropatik ağrıda gabapentinoidler ve belirli antidepresanlar ilk seçenektir; bu ağrıda olağan ağrı kesicilerin yetersiz kalması, düzeneğin farklı olmasından kaynaklanır. Kemik metastazında iltihap gidericiler ile kemik yıkımını baskılayan ilaçlar, kas spazmında gevşeticiler etkilidir. Bu nedenle "ağrı var, ağrı kesici verelim" yaklaşımı yerine ağrının niteliğinin belirlenmesi esastır.

Uygulamada basamaklı ve birleşik yaklaşım benimsenir; farklı düzenekleri hedefleyen ilaçların birlikte kullanılması, her birinin dozunu ve yan etkisini azaltır. Sürekli ağrıda ilacın düzenli aralıklarla verilmesi, ağrı çıktıkça verilmesinden üstündür. Ateş ve iltihap belirtilerinin baskılanması, ciddi enfeksiyonun gözden kaçmasına yol açabileceğinden tanı konmamış karın ağrısında dikkatli olunmalıdır; ancak ağrının tümüyle giderilmemesi de artık kabul edilmemektedir. Yaşlıda, böbrek ve karaciğer yetmezliğinde ve gebelikte seçim ayrı değerlendirilir.

Eş anlamlılar

• Analjezik

İlgili terimler

• Ağrı
• Opioid
• Parasetamol
• Nöropatik ağrı
• Ağrı tedavisi