Hemiparezi

Hemiparezi (İng. hemiparesis; Yun. hemi- "yarım" + paresis "güçsüzlük"), vücudun bir yarısında kas gücünün azalmasıdır. Güç kaybının tam olduğu tablo hemipleji adını alır.

Etimoloji

Yunanca yarım anlamındaki hemi ön eki ile güçsüzlük anlamındaki paresis sözcüğünden türetilmiştir; plege (vuruş, felç) eki ise tam felci belirtir.

Klinik bağlam

Tablo, çoğunlukla kortikospinal yolun bir taraflı hasarına bağlıdır. Bu yol büyük ölçüde bulbus düzeyinde karşı tarafa geçtiğinden, çaprazlanmanın üzerindeki lezyonlar karşı tarafta, altındakiler aynı tarafta güçsüzlük yaratır. Eşlik eden bulgular lezyonun yerini daraltır: afazi baskın yarım küreyi, görme alanı kaybı ve ihmal sendromu hemisferik tutulumu, kraniyal sinir bulgularının karşı taraf ekstremite güçsüzlüğüyle birlikte bulunması — çapraz bulgular — beyin sapı lezyonunu gösterir.

En sık neden inmedir; ani başlangıçlı hemiparezi, aksi gösterilene dek inme olarak değerlendirilmeli ve acil görüntüleme ile inme ekibi devreye girmelidir. Diğer nedenler intraserebral kanama, travmatik beyin hasarı ve subdural hematom, beyin tümörleri, apse, ensefalit, multipl skleroz ve diğer demiyelinizan hastalıklar, serebral venöz sinüs trombozu ve omurilik lezyonlarıdır.

İnmeyi taklit eden tablolar mutlaka gözetilmelidir. Hipoglisemi en sık ve en hızlı düzeltilebilir nedendir; bilinç ya da fokal bulgusu olan her hastada kan şekeri ölçülmelidir. Nöbet sonrası geçici felç — Todd felci —, hemiplejik migren, konversiyon bozukluğu, toksik-metabolik tablolar ve önceki bir inme alanının enfeksiyon ya da metabolik bozuklukla yeniden belirginleşmesi diğer olasılıklardır.

Muayenede güç kaybının derecesi standart ölçekle derecelendirilir; tonus, refleksler, taban yanıtı, duyu ve koordinasyon değerlendirilir. Akut dönemde tonus düşük ve refleksler azalmış olabilir; günler-haftalar içinde spastisite, hiperrefleksi ve ekstansör taban yanıtı yerleşir. Hafif hemiparezide pronator drift testi duyarlı bir yöntemdir. Yüz tutulumunda alın kaslarının korunup korunmadığının değerlendirilmesi, santral ve periferik ayrımını sağlar.

Akut yönetim nedene yöneliktir: iskemik inmede zaman kaybetmeden yeniden kanlandırma değerlendirmesi, kanamada basınç denetimi ve antikoagülan etkisinin geri çevrilmesi, kitle lezyonlarında cerrahi değerlendirme. Destekleyici bakımda kan basıncının aşırı düşürülmemesi, ateş ve hipergliseminin denetimi, oksijenlenmenin korunması yer alır.

Erken dönemde iki bakım adımı önlenebilir zararı azaltır. Birincisi yutma değerlendirmesidir; taramadan önce ağızdan sıvı ve ilaç verilmemesi, aspirasyon pnömonisini önleyen temel kuraldır. İkincisi hareketsizliğe bağlı komplikasyonlardan korunmadır: venöz tromboembolizm profilaksisi, bası yarası önlemleri, uygun pozisyonlama ve eklem hareket açıklığının korunması. Felçli omuzun desteklenmemesi, ağrılı omuz ve subluksasyona yol açar.

Rehabilitasyon erken başlatılır ve uzun süre sürdürülür; iyileşme aylar boyunca sürebilir. Program fizyoterapi, iş-uğraşı terapisi, konuşma ve yutma terapisi, spastisite yönetimi, ağrı denetimi ve psikososyal desteği kapsar. İnme sonrası depresyon, bilişsel bozukluk, nöropatik ağrı ve düşme riski sık görülen ancak yeterince tanınmayan sorunlardır.

İkincil korunma, etiyolojiye göre belirlenir: atriyal fibrilasyonda antikoagülasyon, aterosklerotik hastalıkta antiagregan ve yoğun lipid düşürücü tedavi, karotis darlığında revaskülarizasyon değerlendirmesi, kan basıncı ve diyabet denetimi ile sigara bırakma.

Anestezi ve yoğun bakım açısından, denerve ve uzun süre hareketsiz kalmış ekstremitelerde kas zarında olgunlaşmamış reseptörlerin yaygınlaşması nedeniyle süksinilkolin uygulanması yaşamı tehdit eden hiperkalemiye yol açar; ayrıca felçli tarafta yapılan nöromusküler izlem blokajı olduğundan az gösterir ve sağlam taraf kullanılmalıdır.

Eş anlamlılar

• Hemipleji (tam felç için)
• Tek taraflı güçsüzlük

İlgili terimler

• İnme
• Spastisite
• Afazi
• Rehabilitasyon
• Alt motor nöron