Kronik
Kronik (İng. chronic; Yun. chronos, zaman), bir hastalık ya da belirtinin uzun süre devam etmesini anlatan niteleme terimidir.
Etimoloji
Yunanca zaman anlamındaki chronos sözcüğünden gelir.
Klinik bağlam
Terim, zaman boyutunu tanımlar ve karşıtı akuttur. Süre sınırı hastalığa göre değişir: kronik böbrek hastalığında üç ay, kronik ağrıda üç ay, kronik hepatit Bde altı ay ölçüt alınır. Bu nedenle terim, sabit bir süreden çok hastalığa özgü tanımlarla kullanılır.[1]
Ayrımın klinik değeri büyüktür; aynı laboratuvar bulgusu, sürecin akut ya da kronik olmasına göre farklı anlam taşır ve farklı tedavi gerektirir. Bu ilkenin en öğretici örneği hiponatremidir: kronik biçimde beyin hücreleri uyum sağlamıştır ve hızlı düzeltme ozmotik demiyelinizasyon sendromuna yol açar. Süre bilinmiyorsa kronik kabul edilerek yavaş düzeltme benimsenir.
Benzer ilke solunum bozukluklarında geçerlidir: kronik karbondioksit yüksekliğinde böbrek telafisi geliştiğinden bikarbonat artmıştır; hedef, normal değer değil hastanın kendi bazal düzeyidir. Kronik anemide de uyum geliştiğinden transfüzyon eşiği daha düşük tutulabilir.
Böbrek hastalıklarında ayrım tedaviyi belirler: akut hasar geri döndürülebilirken kronik hastalıkta kalıcı yapısal değişiklikler bulunur. Küçük böbrek boyutu, anemi, hiperfosfatemi ve kemik-mineral bozukluğu kronik süreci düşündürür; eski laboratuvar değerlerine ulaşılması en güvenilir yöntemdir.
Kronik hastalıkların yönetimi, akut hastalıklardan farklı bir çerçeve gerektirir. Amaç çoğunlukla iyileştirme değil, ilerlemeyi yavaşlatmak, komplikasyonları önlemek, belirtileri denetlemek ve yaşam niteliğini korumaktır. Bu nedenle tedavi hedefleri hastayla birlikte belirlenir ve öz yönetim eğitimi tedavinin ayrılmaz parçasıdır.
Uyum, kronik hastalıkta başarıyı belirleyen en önemli etkendir; ilaç sayısının azaltılması, kombine preparatlar, maliyet ve erişim engellerinin ele alınması ile düzenli izlem uyumu artırır. Polifarmasi bu grupta sık görülür ve düzenli ilaç gözden geçirmesi gerektirir.
Kronik hastalıkların akut alevlenmeleri ayrı bir kavramdır: kronik obstrüktif akciğer hastalığı, kalp yetersizliği, inflamatuar bağırsak hastalığı ve astımda görülür. Bu durumlarda hem alevlenme tedavi edilir hem tetikleyici araştırılır.
Kronik düşük düzeyli inflamasyon, birçok hastalığın ortak zemininde bulunur: ateroskleroz, tip 2 diyabet, obezite, kronik böbrek hastalığı ve bazı kanserlerde rol oynar.
Kronik hastalığı olan bireylerde depresyon, kaygı ve yorgunluk sıktır ve tedaviye yanıtı belirler; bu boyutun değerlendirilmesi sıklıkla ihmal edilir. Ayrıca bakım verenlerin yükü ve toplumsal destek gereksinimi izlemin parçası olmalıdır.
Yaşam sonu döneme yaklaşan kronik hastalıklarda palyatif bakımın erken bütünleştirilmesi, yaşam niteliğini iyileştirir ve gereksiz girişimleri azaltır.
Eş anlamlılar
- Süregen
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Loscalzo J ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, 2022.