Lenf bezi

Lenf bezi (İng. lymph node; Lat. nodus lymphaticus), lenf sıvısını süzen ve bağışıklık yanıtının başlatıldığı küçük, fasulye biçimli organdır.

Etimoloji

Latince lympha (berrak su) sözcüğünden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Yapı, dıştan bir kapsülle çevrilidir; korteks, parakorteks ve medulla bölümlerinden oluşur. Kortekste B lenfositlerin bulunduğu folliküller, parakortekste ise T lenfositler yer alır. Antijen sunan hücreler, dokudan topladıkları antijenleri buraya taşır ve bağışıklık yanıtı burada başlatılır.

Büyümesi lenfadenopati olarak adlandırılır. Nedenler enfeksiyon, iltihabi hastalıklar, ilaçlar ve kanserlerdir. Ayrım, en sık karşılaşılan klinik sorunlardandır.

Değerlendirmede yerleşim, boyut, kıvam, hareketlilik, ağrı, süre ve eşlik eden bulgular birlikte ele alınır. Enfeksiyona bağlı büyüme genellikle ağrılı, yumuşak ve hareketlidir; kanserle ilişkili büyüme ise ağrısız, sert, çevre dokuya yapışık ve giderek büyüyen niteliktedir.

Yerleşim, tanısal açıdan belirleyicidir. Sol köprücük kemiği üstündeki büyümüş bez, karın içi kanserlerle güçlü biçimde ilişkilidir ve ileri inceleme gerektirir. Köprücük kemiği üstü yerleşimin genel olarak kötü huylu olma olasılığı yüksektir. Buna karşılık kasık bölgesinde küçük bezlerin ele gelmesi sağlıklı kişilerde de olağandır.

Yaygın büyüme, sistemik bir sürece işaret eder: viral enfeksiyonlar — enfeksiyöz mononükleoz, HIV enfeksiyonu, sitomegalovirüs —, toksoplazmoz, tüberküloz, bruselloz, sifiliz, sistemik lupus eritematozus, sarkoidoz ve lenfoma.

İlaçlar da neden olabilir; fenitoin, karbamazepin ve allopurinol bilinen örneklerdir.

Uyarıcı bulgular şunlardır: ilerleyici büyüme, sert ve yapışık kıvam, belirli bir boyutun aşılması, dört-altı haftadan uzun sürmesi, ateş, gece terlemesi ve açıklanamayan kilo kaybı. Bu bulgular varlığında biyopsi geciktirilmemelidir.

Alanın en önemli tuzağı, ampirik antibiyotik ya da kortikosteroid tedavisiyle zaman kaybedilmesidir. Özellikle kortikosteroid, lenfoma hücrelerini geçici olarak eritip tanıyı güçleştirir; bu nedenle tanı konmadan verilmemelidir. Bu hata, tanının haftalarca gecikmesine yol açar.

Bir diğer önemli nokta, biyopsi yönteminin seçimidir. İnce iğne aspirasyonu, lenfoma tanısında çoğu kez yetersizdir; doku yapısının bütünüyle incelenmesi gerektiğinden eksizyonel biyopsi tercih edilir. Yanlış yöntem seçimi, işlemin yinelenmesine neden olur.

Kanser cerrahisinde bezler ayrı bir öneme sahiptir. Sentinel lenf bezi biyopsisi, tümörün ilk boşaldığı bezin incelenmesini sağlayarak gereksiz geniş diseksiyonları önler; bu yaklaşım meme kanseri ve melanomda standart olmuştur. Geniş diseksiyonun en önemli komplikasyonu lenfödemdir.

Görüntülemede ultrasonografi bezin yapısını değerlendirmede değerlidir; kesitsel yöntemler ve nükleer tıp incelemeleri evrelemede kullanılır.

Eş anlamlılar

• Lenf düğümü
• Lenf nodu

İlgili terimler

• Lenfadenopati
• Lenfoma
• Lenfödem
• Bağışıklık sistemi
• Metastaz