Siyanotik

Siyanotik (İng. cyanotic; Yun. kyanos, koyu mavi), deri ve mukozalarda mavimsi-mor renk değişikliği bulunan durumu niteleyen terimdir.

Etimoloji

Yunanca koyu mavi anlamındaki kyanos sözcüğünden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Renk değişikliği, kılcal damarlarda indirgenmiş hemoglobin miktarının belirli bir eşiği aşmasıyla ortaya çıkar. Bu, oranla değil mutlak miktarla ilişkilidir; bu ayrımın klinik sonuçları belirleyicidir.

Bunun iki önemli sonucu vardır. Ağır anemisi olan hastalarda toplam hemoglobin düşük olduğundan, ileri hipoksemiye karşın siyanoz görülmeyebilir. Tersine, polisitemisi olan kişilerde hafif hipoksemide bile belirgin siyanoz ortaya çıkar. Bu nedenle siyanozun bulunmaması hipoksemiyi dışlamaz; bu, en tehlikeli klinik yanılgılardan biridir.

İki tip ayırt edilir. Santral siyanozda dil, dudaklar ve mukozalar tutulur; nedeni arteriyel oksijenlenmenin bozulmasıdır. Periferik siyanozda ise yalnızca eller, ayaklar ve tırnak yatakları etkilenir; arteriyel oksijenlenme normaldir ancak dokuda oksijen çekimi artmıştır. Soğuk, şok, kalp yetersizliği, periferik arter hastalığı ve Raynaud fenomeni periferik siyanoz yapar. Ayrım, dil ve ağız mukozasının incelenmesiyle yapılır ve tanısal yaklaşımı belirler.

Santral siyanoz nedenleri arasında ağır akciğer hastalıkları, akut solunum sıkıntısı sendromu, pnömoni, akut akciğer ödemi, pulmoner emboli, sağdan sola şantla giden doğuştan kalp hastalıkları, yüksek irtifa ve üst havayolu tıkanıklığı bulunur.

Klinik açıdan kritik bir grup, oksijen tedavisine yanıt vermeyen siyanozdur. Bu durumda üç olasılık öncelikle düşünülmelidir. Birincisi anatomik sağdan sola şanttır; ikincisi methemoglobinemi, üçüncüsü ise ağır ventilasyon-perfüzyon bozukluğudur.

Methemoglobinemi ayrı bir öneme sahiptir: hasta siyanotiktir, oksijen tedavisine yanıt vermez ve satürasyon karakteristik biçimde belirli bir değere sıkışır. Kan koyu çikolata renginde görünür. Sorumlu ajanlar arasında prilokain ve benzokain gibi lokal anestezikler, dapson, nitratlar ve sülfonamidler bulunur. Tanı ko-oksimetre ile konur; tedavi metilen mavisidir ve glukoz-6-fosfat dehidrogenaz eksikliğinde kullanılmaz.

Karbon monoksit zehirlenmesi ise farklıdır: bu tabloda siyanoz beklenmez; deri rengi normal ya da kiraz kırmızısı olabilir ve nabız oksimetresi yanıltıcı biçimde normal ölçer. Bu ayrımın bilinmemesi, zehirlenmenin gözden kaçmasına yol açar.

Yenidoğanda siyanoz, doğuştan kalp hastalıkları açısından acil değerlendirme gerektirir. Oksijen verilmesine karşın düzelmeyen siyanoz, kalp kaynaklı nedeni düşündürür; hiperoksi testi ve ekokardiyografi kullanılır. Duktusa bağımlı lezyonlarda prostaglandin infüzyonu yaşam kurtarıcıdır.

Değerlendirmede aydınlatma koşulları, deri rengi ve gözlemci farklılıkları güvenilirliği azaltır; bu nedenle klinik izlenim satürasyon ölçümü ve kan gazı analizi ile doğrulanmalıdır.

Ayırıcı tanıda gerçek siyanoz olmayan durumlar da bulunur: gümüş bileşiklerine bağlı argiri, amiodaron kullanımına bağlı deri renklenmesi ve metilen mavisi uygulaması sonrası görülen mavi-yeşil renk bu gruptadır.

Eş anlamlılar

• Morarma

İlgili terimler

• Hipoksemi
• Satürasyon
• Methemoglobinemi
• Karbon monoksit zehirlenmesi
• Solunum yetersizliği