Volatil anestezik
Volatil anestezik (İng. volatile anesthetic, inhalational anesthetic; Lat. volatilis "uçucu"), oda sıcaklığında sıvı halde bulunan, vaporizatör aracılığıyla buharlaştırılıp solunum yoluyla verilen halojenli hidrokarbon yapısındaki genel anesteziklerdir. Akciğerden kana, kandan beyne difüzyonla geçerek doza bağımlı bilinç kaybı, amnezi ve immobilite sağlar; uygulama kesildiğinde büyük ölçüde değişmeden yine akciğerden atılır.
Etimoloji
"Volatil" sözcüğü Latince "uçmak" anlamındaki volare fiilinden türeyen volatilis ("uçucu") sıfatından gelir ve maddenin oda koşullarında kolayca buharlaşma özelliğini belirtir. "Anestezik" ise Yunanca an- (olumsuzluk) ve aisthesis ("duyum") birleşiminden oluşur. Terim, oda sıcaklığında gaz halinde bulunan nitröz oksit ve ksenon gibi ajanlardan ayrım yapmak için kullanılır; ikisini birlikte kapsayan üst başlık "inhalasyon anestezikleri"dir.
Klinik bağlam
Günümüzde kullanılan başlıca ajanlar sevofluran, desfluran ve izoflurandır; halotan hepatotoksisite ve aritmojenite nedeniyle gelişmiş ülkelerde büyük ölçüde terk edilmiştir. Etki mekanizması tam aydınlatılmamış olmakla birlikte, inhibitör GABA-A ve glisin reseptörlerinin potansiyalizasyonu ile eksitatör NMDA ve nikotinik reseptörlerin ve iki-por domainli potasyum kanallarının modülasyonu ön plandadır; immobilite etkisinin önemli ölçüde beyin değil spinal kord düzeyinde oluştuğu gösterilmiştir.[1] Potens, hastaların yarısında cerrahi uyarana motor yanıtı engelleyen alveoler konsantrasyon olan minimum alveolar konsantrasyon (MAC) ile ifade edilir; MAC yaşla, hipotermiyle, gebelikle, opioid ve sedatif eş kullanımıyla azalır, çocuklukta ve kronik alkol kullanımında artar.
Farmakokinetik davranış temel olarak kan/gaz partisyon katsayısıyla belirlenir: bu katsayı düştükçe alveoler konsantrasyon inspire edilen konsantrasyona daha hızlı yaklaşır, dolayısıyla indüksiyon ve uyanma hızlanır. Desfluran en düşük çözünürlüğe sahip olduğu için en hızlı kinetiği gösterirken, izofluran daha yavaştır; sevofluran orta çözünürlüğü ve havayolunu tahriş etmeyen kokusu nedeniyle özellikle pediyatrik inhalasyon indüksiyonunda tercih edilir. Ajan iletimi ajan-spesifik vaporizatörler ve çoğunlukla çember sistem üzerinden yapılır; ölçülen ekspiryum sonu ajan konsantrasyonu beyin konsantrasyonunun pratik göstergesi kabul edilir. Metabolizma oranları düşüktür (izofluranda %0,2 düzeyinde, sevofluranda yaklaşık %3–5) ve eliminasyon ağırlıklı olarak pulmonerdir; bu özellik karaciğer ve böbrek yetmezliğinde öngörülebilirlik sağlar.
Sistemik etkileri doza bağımlıdır: sistemik vasküler direnç düşüşüne bağlı hipotansiyon, solunum merkezinin baskılanmasıyla tidal hacim azalması ve karbondioksite ventilatuvar yanıtın körelmesi, hipoksik pulmoner vazokonstriksiyonun zayıflaması ve serebral vazodilatasyona bağlı intrakraniyal basınç artışı tipiktir. Ayrıca nondepolarizan nöromüsküler blokerlerin etkisini potansiyalize ederler ve bronkodilatör etkileri vardır. Miyokard üzerinde iskemi-reperfüzyon hasarına karşı koruyucu "preconditioning" etkileri deneysel olarak gösterilmiş, ancak klinik sonlanım üstünlüğü tartışmalı kalmıştır.
Klinik tuzaklar açısından en kritik nokta, tüm halojenli ajanların duyarlı bireylerde malign hipertermiyi tetikleyebilmesidir; bu hastalarda tetikleyicisiz teknik zorunludur. Yetersiz konsantrasyonda uygulama, özellikle nöromüsküler blok altındaki hastada intraoperatif farkındalığa yol açabilir; bu nedenle ayarlanan değil ölçülen ekspiryum sonu konsantrasyon esas alınmalıdır. Kurumuş karbondioksit absorbanı ile etkileşim karbon monoksit ve ısı açığa çıkarabilir; sevofluranın güçlü bazlı absorbanlarla reaksiyonundan oluşan Bileşik A ise deneysel nefrotoksisitesi nedeniyle tarihsel olarak düşük akım kısıtlamalarına konu olmuştur. Postoperatif bulantı-kusma insidansı intravenöz tekniklere göre daha yüksektir. Desfluran hızlı konsantrasyon artışlarında sempatik uyarı ve havayolu irritasyonu yapabilir; maske indüksiyonu için uygun değildir. Son olarak volatil ajanlar güçlü sera gazlarıdır ve desfluranın çevresel etkisi belirgin biçimde yüksektir; bu nedenle güncel uygulamada düşük taze gaz akımı ve ajan seçiminde çevresel yükün gözetilmesi önerilmektedir.[2]
Eş anlamlılar
- Uçucu anestezik
- İnhalasyon anesteziği (geniş anlamda)
İlgili terimler
- Total intravenöz anestezi
- Anestezi makinesi
- Kan/gaz partisyon katsayısı
- Difüzyon hipoksisi
- Atık gaz uzaklaştırma sistemi
- Genel anestezi