Hemodinami
Hemodinami (İng. hemodynamics; Yun. haima, kan + dynamis, güç), kan akımını ve dolaşımın basınç-akım ilişkilerini inceleyen alandır.
Etimoloji
Yunanca kan ve güç anlamındaki sözcüklerin birleşiminden oluşur.
Klinik bağlam
Temel ilişki, ortalama arter basıncının kalp debisi ile sistemik damar direncinin çarpımına eşit olmasıdır. Kalp debisi ise kalp hızı ile atım hacminin çarpımıdır; atım hacmini belirleyen üç değişken önyük, ardyük ve kasılma gücüdür. Bu çerçeve, dolaşım bozukluklarının tümünün çözümlenmesini sağlar.[1]
Klinik açıdan en önemli sonuç şudur: aynı kan basıncı, yüksek debi-düşük direnç ya da düşük debi-yüksek direnç bileşimiyle oluşabilir. Bu nedenle kan basıncı tek başına dolaşım durumunu tanımlamaz; yalnızca basınca bakılarak tedavi planlanması, şok tiplerinin ayırt edilmesinde sık yapılan bir hatadır.
Şok tiplerinin ayrımı bu değişkenlere dayanır. Hipovolemik şokta önyük düşüktür, direnç telafi amacıyla yüksektir. Kardiyojenik şokta kasılma gücü bozulmuştur; debi düşük, dolum basınçları yüksektir. Dağılımsal şokta — sepsis, anafilaksi, nörojenik şok — direnç düşüktür ve debi çoğunlukla artmıştır. Obstrüktif şokta ise dolumun ya da çıkışın engellenmesi söz konusudur; pulmoner emboli, tansiyon pnömotoraks ve perikart tamponadı örnektir.
Yatak başı değerlendirme, ileri izlemden önce gelir: deri sıcaklığı ve rengi, kapiller dolum süresi, nabız basıncı, boyun ven dolgunluğu, idrar çıkışı ve bilinç durumu. Laktat düzeyi ve seyri, doku perfüzyonunun en değerli göstergelerindendir.
Görüntülemede ekokardiyografi, sol ve sağ ventrikül işlevi, kapak sorunları, perikart sıvısı ve hacim durumu hakkında hızlı bilgi verir. Akciğer ultrasonografisi ve vena cava inferior değerlendirmesi tamamlayıcıdır.
Hacim yanıtının öngörülmesi, sıvı tedavisinin temelidir: her hipotansif hasta sıvıdan yarar görmez. Pasif bacak kaldırma testi ve dinamik indeksler kullanılır. Statik ölçümler — santral venöz basınç gibi — bu amaçla güvenilir değildir; buna karşın hâlâ yaygın olarak kullanılması, güncel kanıtla çelişen bir alışkanlıktır.
Dinamik indekslerin de sınırları vardır: spontan solunum, aritmi, düşük tidal hacim, karın içi basınç artışı ve sağ kalp yetmezliği bu ölçümleri geçersiz kılar.
İleri izlem yöntemleri arasında arteriyel kateter ile sürekli basınç izlemi, kalp debisi ölçüm sistemleri ve pulmoner arter kateteri bulunur. Pulmoner arter kateterinin rutin kullanımı sonuçları iyileştirmediğinden seçilmiş hastalarla sınırlandırılmıştır.
Ölçümlerin doğruluğu teknik koşullara bağlıdır: dönüştürücünün sağ atriyum düzeyine göre sıfırlanması, sistemin uygun sönümlemede olması ve pozisyon değiştiğinde sıfırlamanın yinelenmesi gerekir.
Tedavi, bozulan değişkene yöneliktir: önyük eksikliğinde sıvı, direnç düşüklüğünde vazopressör, kasılma yetersizliğinde inotrop, ardyük fazlalığında damar genişletici. Obstrüktif nedenlerde ise engelin ortadan kaldırılması önceliklidir. Hedef, kan basıncı değeri değil doku perfüzyonudur.
Eş anlamlılar
- Dolaşım dinamiği
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Marino PL, Marino's The ICU Book, 4. baskı, 2014.