Malabsorpsiyon
Malabsorpsiyon (İng. malabsorption), besin öğelerinin ince bağırsaktan yeterince emilememesidir.
Etimoloji
Latince kötü anlamındaki malus ile emilim anlamındaki absorptio sözcüklerinden oluşur.
Klinik bağlam
Emilim üç aşamaya dayanır: lümen içinde sindirim, mukozadan geçiş ve lenfatik ile venöz taşınma. Bozukluğun hangi aşamada olduğunun belirlenmesi, tanısal yaklaşımın temelini oluşturur.[1]
Lümen içi bozukluklarda enzim ya da safra yetersizliği vardır: pankreas yetmezliği, kronik pankreatit, siroz, safra taşına bağlı tıkanıklık ve bakteriyel aşırı çoğalma örnektir. Mukozal bozukluklarda emici yüzey zedelenmiştir: çölyak hastalığı, inflamatuar bağırsak hastalığı, enfeksiyonlar, radyasyon enteriti ve laktaz eksikliği bu gruptadır. Taşınma bozukluklarında ise lenfatik akım engellenmiştir; intestinal lenfanjiektazi ve Whipple hastalığı sayılabilir. Ayrıca cerrahi rezeksiyonlar ve bariatrik cerrahi emici yüzeyi azaltır.
Klinik tabloda ishal, yağlı ve kötü kokulu dışkı — steatore — , şişkinlik, gaz, kilo kaybı ve halsizlik görülür. Ancak belirtiler çoğunlukla siliktir; bu nedenle tanı gecikir.
Eksiklik bulguları, hangi öğenin emilemediğini gösterir ve tanıya yönlendirir. Demir eksikliği anemisi proksimal ince bağırsak tutulumunu — çölyak hastalığında olduğu gibi — ; B12 vitamini eksikliği terminal ileum hastalığını ya da rezeksiyonunu düşündürür. Yağda çözünen vitaminlerin eksikliği kendine özgü tablolar yaratır: D vitamini eksikliğinde kemik ağrısı ve osteomalazi, K vitamini eksikliğinde kanama eğilimi ve uzamış INR, A vitamini eksikliğinde gece körlüğü, E vitamini eksikliğinde nörolojik bulgular görülür.
Klinik açıdan önemli bir tuzak, kanama eğiliminin karaciğer hastalığına bağlanmasıdır; yağ emiliminin bozulduğu hastalarda K vitamini eksikliği aynı tabloyu yaratır ve replasmanla hızla düzelir.
Bir diğer sık gözden kaçan durum, çölyak hastalığının klasik ishalli tabloyla değil, izole demir eksikliği anemisi, osteoporoz, transaminaz yüksekliği, kısırlık ya da nörolojik bulgularla ortaya çıkmasıdır. Bu nedenle açıklanamayan demir eksikliğinde serolojik tarama önerilir. Tarama sırasında hastanın glüten içeren beslenmeyi sürdürüyor olması gerekir; diyete başlanmış hastada testler yanlış negatif çıkar.
Tanısal değerlendirmede tam kan sayımı, demir göstergeleri, B12 ve folat, albümin, kalsiyum, D vitamini, INR, çölyak serolojisi, dışkıda elastaz ve gerektiğinde dışkıda yağ ölçümü kullanılır. Endoskopi ile duodenal biyopsi, mukozal hastalıkların tanısında belirleyicidir. İnce bağırsak görüntülemesinde manyetik rezonans enterografi tercih edilir.
Pankreas yetmezliğinde dışkıda elastaz düşüktür; bu test şekilli dışkıda yorumlanmalıdır. Bakteriyel aşırı çoğalmada nefes testleri kullanılır.
Tedavi nedene yöneliktir: çölyak hastalığında glütensiz beslenme, pankreas yetmezliğinde enzim replasmanı, bakteriyel aşırı çoğalmada antibiyotik, laktoz intoleransında beslenme düzenlemesi. Enzim replasmanında ilacın öğünle birlikte alınması ve doz ayarı, tedavi başarısını belirleyen en önemli ayrıntıdır.
Eksik öğelerin yerine konması ihmal edilmemelidir: demir, B12, folat, yağda çözünen vitaminler, kalsiyum ve eser elementler. Yağ kısıtlaması artık önerilmez; yeterli enzim desteğiyle normal yağ alımı sürdürülmelidir.
Kısa bağırsak sendromunda beslenme desteği, sıvı-elektrolit yönetimi ve seçilmiş hastalarda parenteral beslenme gerekir.
Eş anlamlılar
- Emilim bozukluğu
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Feldman M ve ark. (ed.), Sleisenger and Fordtran's Gastrointestinal and Liver Disease, 11. baskı, 2021.