Nöbet
Nöbet (İng. seizure), beyinde nöronların anormal, aşırı ve eşzamanlı elektriksel etkinliği sonucu ortaya çıkan geçici belirti ve bulgulardır.
Etimoloji
Türkçe ani ve yinelenen atağı anlatan "nöbet" sözcüğüyle adlandırılmıştır.
Klinik bağlam
Nöbet ile epilepsi ayrımı temeldir: nöbet bir bulgudur, epilepsi ise yineleyen ve tetiklenmemiş nöbetlerle giden hastalıktır. Tek bir nöbet epilepsi tanısı koydurmaz; özellikle akut bir tetikleyiciye bağlı gelişen nöbetlerde asıl tedavi nedenin düzeltilmesidir.[1]
Sınıflandırma başlangıç yerine göre yapılır. Odaksal nöbetler beynin bir bölgesinden başlar; farkındalık korunabilir ya da bozulabilir ve iki yanlı tonik-klonik nöbete dönüşebilir. Jeneralize nöbetler ise başlangıçtan itibaren her iki yarım küreyi tutar; tonik-klonik, absans, miyoklonik ve atonik biçimleri vardır.
Akut tetikleyici nedenler mutlaka araştırılmalıdır: hipoglisemi, hiponatremi, hipokalsemi, hipomagnezemi, üremi, karaciğer yetmezliği, hipoksi, ateş, merkezî sinir sistemi enfeksiyonları, inme, travma, kanama, eklampsi, ilaç ve alkol yoksunluğu ile ilaç toksisiteleri. Bu grupta antiepileptik tedavi tek başına yeterli değildir; neden düzeltilmedikçe nöbet yinelenir.
Klinik açıdan ilk ve en hızlı yapılması gereken ölçüm kan şekeridir; hipoglisemi kolayca düzeltilebilen ve atlandığında kalıcı hasar bırakan bir nedendir. Alkol kullanım bozukluğu bulunan hastada glukoz verilmeden önce tiamin uygulanması temel kuraldır.
Ayırıcı tanıda senkop, psikojenik nonepileptik nöbet, geçici iskemik atak, migren aurası, uyku bozuklukları ve hareket bozuklukları yer alır. Senkopta kısa süreli kasılmalar görülebilir; bu, nöbetle karıştırılmasının sık nedenidir. Ayırt edici özellikler arasında nöbette dilin yan kenarının ısırılması, uzun süren postiktal konfüzyon ve olayın süresi bulunur.
İlk nöbetle başvuran hastada öykü — özellikle görgü tanığından — , muayene, laboratuvar, görüntüleme ve elektroensefalografi değerlendirilir. Normal elektroensefalografi epilepsiyi dışlamaz; bu, sık yapılan bir yorum hatasıdır.
Akut nöbetin çoğu birkaç dakika içinde kendiliğinden sonlanır. İlk yaklaşım hastanın korunması, yan yatırılması, havayolunun açık tutulması ve oksijen verilmesidir. Ağza cisim yerleştirilmesi ve hareketlerin zorla engellenmesi yaralanmaya yol açar ve kesinlikle yapılmamalıdır.
Status epileptikus, beş dakikadan uzun süren ya da arada bilinç düzelmeden yinelenen nöbetlerdir ve acil bir tablodur. Tedavide birinci basamak yeterli dozda benzodiazepindir; en sık yapılan hata, dozun yetersiz verilmesidir. İkinci basamakta levetirasetam, valproat ya da fosfenitoin kullanılır; yanıtsız olgularda entübasyon ve sürekli infüzyonla anestezik ajanlar uygulanır. Bu süreçte eş zamanlı olarak neden araştırılmalıdır.
Nonkonvülzif status epileptikus, kritik hastalarda açıklanamayan bilinç bozukluğunun gözden kaçan bir nedenidir; klinik olarak belirgin kasılma bulunmadığından tanı ancak elektroensefalografi ile konur. Uzamış bilinç bozukluğu olan yoğun bakım hastasında bu olasılık akla getirilmelidir.
Eklampsi ayrı bir başlıktır: gebelikte nöbetin tedavisi magnezyum sülfattır ve standart antiepileptiklerden üstündür.
Uzun süreli tedavi kararı, yineleme riskine göre verilir; yapısal lezyon, anormal elektroensefalografi ve gece nöbeti riski artırır. Doğurganlık çağındaki kadınlarda ilaç seçiminde teratojenite gözetilir; valproattan kaçınılması önerilir. Hastalara araç kullanımı, yüzme, yüksekte çalışma ve uyku düzeni konusunda güvenlik önerileri verilmelidir.
Eş anlamlılar
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Ropper AH ve ark., Adams and Victor's Principles of Neurology, 12. baskı, 2023.