HIV enfeksiyonu: Revizyonlar arasındaki fark
Bot: yeni madde |
Değişiklik özeti yok |
||
| 1. satır: | 1. satır: | ||
'''HIV enfeksiyonu''' (İng. ''HIV infection''), insan bağışıklık yetmezliği virüsünün CD4 pozitif T lenfositleri hedef alarak hücresel bağışıklığı ilerleyici biçimde bozduğu kronik viral enfeksiyondur. | '''HIV enfeksiyonu''' (İng. ''HIV infection''), [[Insan bağışıklık yetmezliği virüsü|insan bağışıklık yetmezliği virüsünün]] [[CD4 pozitif T lenfosit|CD4 pozitif T lenfositleri]] hedef alarak [[Hücresel bağışıklık|hücresel bağışıklığı]] ilerleyici biçimde bozduğu [[kronik]] [[viral]] [[Enfeksiyon|enfeksiyondur]]. | ||
== Etimoloji == | == Etimoloji == | ||
İngilizce ''human immunodeficiency virus'' adının baş harflerinden oluşur. | İngilizce ''[[human immunodeficiency virus]]'' adının baş harflerinden oluşur. | ||
== Klinik bağlam == | == Klinik bağlam == | ||
Virüs bir retrovirüstür; ters transkriptaz enzimiyle RNA'sını DNA'ya çevirir ve konak hücrenin genomuna yerleşir. Bu yerleşim, enfeksiyonun neden ömür boyu sürdüğünü ve tedaviyle baskılansa da tümüyle ortadan kaldırılamadığını açıklar. Hedef hücrelerin azalmasıyla hücresel bağışıklık bozulur ve [[fırsatçı enfeksiyon]]lara zemin hazırlanır.<ref>Bennett JE ve ark. (ed.), ''Mandell, Douglas, and Bennett's Principles and Practice of Infectious Diseases'', 9. baskı, 2020.</ref> | Virüs bir [[Retrovirüs|retrovirüstür]]; [[Ters transkriptaz enzimi|ters transkriptaz enzimiyle]] [[RNA]]'sını [[DNA]]'ya çevirir ve [[Konak hücre|konak hücrenin]] genomuna yerleşir. Bu yerleşim, enfeksiyonun neden ömür boyu sürdüğünü ve tedaviyle baskılansa da tümüyle ortadan kaldırılamadığını açıklar. Hedef hücrelerin azalmasıyla hücresel bağışıklık bozulur ve [[fırsatçı enfeksiyon]]lara zemin hazırlanır.<ref>Bennett JE ve ark. (ed.), ''Mandell, Douglas, and Bennett's Principles and Practice of Infectious Diseases'', 9. baskı, 2020.</ref> | ||
Bulaş yolları korunmasız cinsel ilişki, kan ve kan ürünleri, ortak enjektör kullanımı ile anneden bebeğe geçiştir. Günlük temas, öpüşme ve ortak eşya kullanımıyla bulaşmaz. Önemli bir kavram, tedaviyle virüs yükü saptanamaz düzeye indirilen kişilerin cinsel yolla bulaştırıcı olmamasıdır; bu bilgi hem tedavi uyumunu hem toplumsal damgalanmayla mücadeleyi destekler. | [[Bulaş]] yolları [[korunmasız cinsel ilişki]], [[kan]] ve [[kan ürünleri]], ortak [[enjektör]] kullanımı ile anneden bebeğe geçiştir. Günlük temas, [[öpüşme]] ve ortak eşya kullanımıyla bulaşmaz. Önemli bir kavram, tedaviyle [[virüs yükü]] saptanamaz düzeye indirilen kişilerin cinsel yolla bulaştırıcı olmamasıdır; bu bilgi hem tedavi uyumunu hem toplumsal damgalanmayla mücadeleyi destekler. | ||
Doğal seyir üç evrede incelenir. Akut enfeksiyonda, bulaştan haftalar sonra ateş, boğaz ağrısı, döküntü, lenf bezi büyümesi ve kas ağrılarıyla giden, gripal enfeksiyonu andıran tablo görülür. Bu dönemde virüs yükü çok yüksektir ve bulaştırıcılık en fazladır; ancak antikor testleri henüz negatif olabilir. Bu nedenle kuşkulanılan olgularda antijen-antikor kombine testi ve gerekirse virüs yükü ölçümü yapılmalıdır — yalnızca antikor testine dayanılması, akut enfeksiyonun kaçırılmasına yol açan önemli bir hatadır. İkinci evre uzun süren belirtisiz dönemdir. Üçüncü evrede ise bağışıklık ileri derecede bozulur ve tanımlayıcı hastalıklar ortaya çıkar. | Doğal seyir üç evrede incelenir. [[Akut]] enfeksiyonda, bulaştan haftalar sonra [[ateş]], [[boğaz ağrısı]], [[döküntü]], [[lenf bezi]] büyümesi ve kas ağrılarıyla giden, gripal enfeksiyonu andıran tablo görülür. Bu dönemde [[virüs yükü]] çok yüksektir ve [[bulaştırıcılık]] en fazladır; ancak [[Antikor testi|antikor testleri]] henüz [[negatif]] olabilir. Bu nedenle kuşkulanılan olgularda [[antijen-antikor kombine testi]] ve gerekirse virüs yükü ölçümü yapılmalıdır — yalnızca antikor testine dayanılması, [[Akut enfeksiyon|akut enfeksiyonun]] kaçırılmasına yol açan önemli bir hatadır. İkinci evre uzun süren belirtisiz dönemdir. Üçüncü evrede ise bağışıklık ileri derecede bozulur ve tanımlayıcı hastalıklar ortaya çıkar. | ||
İleri evrede görülen başlıca tablolar ''Pneumocystis jirovecii'' pnömonisi, [[tüberküloz]], kriptokok menenjiti, serebral toksoplazmoz, sitomegalovirüs retiniti, özofageal kandidiyaz, Kaposi sarkomu ve lenfomalardır. Tüberküloz, dünya genelinde bu hastalarda en sık ölüm nedenidir ve akciğer dışı tutulum sıktır. Açıklanamayan kilo kaybı, uzamış ateş, kronik ishal, ağız içi pamukçuk ve yineleyen zona, tanı için uyarıcı bulgulardır. | İleri evrede görülen başlıca tablolar ''[[Pneumocystis jirovecii]]'' pnömonisi, [[tüberküloz]], [[kriptokok menenjiti]], [[serebral toksoplazmoz]], [[sitomegalovirüs retiniti]], [[özofageal kandidiyaz]], [[Kaposi sarkomu]] ve [[Lenfoma|lenfomalardır]]. Tüberküloz, dünya genelinde bu hastalarda en sık ölüm nedenidir ve akciğer dışı tutulum sıktır. Açıklanamayan [[kilo kaybı]], uzamış ateş, [[kronik ishal]], ağız içi [[pamukçuk]] ve yineleyen [[zona]], tanı için uyarıcı bulgulardır. | ||
Tanıda tarama testleri yüksek duyarlılığa sahiptir; pozitif sonuç doğrulayıcı testlerle kesinleştirilir. Tanı konulan hastada CD4 sayısı, virüs yükü, direnç testi, eşlik eden enfeksiyonlar — hepatit B ve C, sifiliz, tüberküloz — ve aşı durumu değerlendirilir. | Tanıda tarama testleri yüksek duyarlılığa sahiptir; [[pozitif]] sonuç doğrulayıcı testlerle kesinleştirilir. Tanı konulan hastada [[CD4]] sayısı, virüs yükü, [[direnç testi]], eşlik eden enfeksiyonlar — [[hepatit B]] ve C, [[sifiliz]], tüberküloz — ve [[aşı]] durumu değerlendirilir. | ||
Tedavi, birden çok ilacın birlikte kullanıldığı antiretroviral tedavidir. Günümüzde tedavi, CD4 sayısına bakılmaksızın tanı konulur konulmaz başlatılır; erken başlanmasının hem hastalık seyrini iyileştirdiği hem bulaşı önlediği gösterilmiştir. Tek tablette birleşik rejimler uyumu artırmıştır. Tedavi başarısının anahtarı düzenli kullanımdır; aksamalar direnç gelişimine yol açar. | Tedavi, birden çok ilacın birlikte kullanıldığı [[antiretroviral]] tedavidir. Günümüzde tedavi, CD4 sayısına bakılmaksızın tanı konulur konulmaz başlatılır; erken başlanmasının hem hastalık seyrini iyileştirdiği hem bulaşı önlediği gösterilmiştir. Tek tablette birleşik rejimler uyumu artırmıştır. Tedavi başarısının anahtarı düzenli kullanımdır; aksamalar direnç gelişimine yol açar. | ||
Tedavi başlangıcında bağışıklık yeniden yapılanma sendromu görülebilir: bağışıklık düzelirken var olan gizli enfeksiyona karşı abartılı yanıt gelişir ve hasta paradoksal biçimde kötüleşir. Özellikle tüberküloz ve kriptokok menenjitinde önemlidir; bu nedenle bu enfeksiyonlarda antiretroviral tedavinin zamanlaması dikkatle planlanır. Kriptokok menenjitinde çok erken başlanması zararlı bulunmuştur. | Tedavi başlangıcında bağışıklık yeniden yapılanma sendromu görülebilir: bağışıklık düzelirken var olan gizli enfeksiyona karşı abartılı yanıt gelişir ve hasta paradoksal biçimde kötüleşir. Özellikle tüberküloz ve [[kriptokok]] menenjitinde önemlidir; bu nedenle bu enfeksiyonlarda [[Antiretroviral tedavi|antiretroviral tedavinin]] zamanlaması dikkatle planlanır. Kriptokok menenjitinde çok erken başlanması zararlı bulunmuştur. | ||
İlaç etkileşimleri sık ve klinik olarak önemlidir; özellikle ritonavir ve kobisistat içeren rejimler, birlikte kullanılan birçok ilacın düzeyini belirgin biçimde değiştirir. Yoğun bakımda ve cerrahi süreçlerde antiretroviral tedavinin kesintiye uğramaması gerekir. | İlaç etkileşimleri sık ve klinik olarak önemlidir; özellikle [[ritonavir]] ve [[kobisistat]] içeren rejimler, birlikte kullanılan birçok ilacın düzeyini belirgin biçimde değiştirir. [[Yoğun bakımda]] ve cerrahi süreçlerde antiretroviral tedavinin kesintiye uğramaması gerekir. | ||
Korunmada kondom kullanımı, temas öncesi profilaksi, temas sonrası profilaksi, enjektör değişim programları, anneden bebeğe geçişin önlenmesi ve düzenli tarama etkilidir. Temas sonrası profilaksi, mesleki yaralanmalar dâhil, olabildiğince erken — saatler içinde — başlatılmalıdır. | Korunmada [[kondom]] kullanımı, [[temas öncesi profilaksi]], [[temas sonrası profilaksi]], enjektör değişim programları, [[Anneden bebeğe geçiş|anneden bebeğe geçişin]] önlenmesi ve düzenli [[tarama]] etkilidir. Temas sonrası profilaksi, mesleki yaralanmalar dâhil, olabildiğince erken — saatler içinde — başlatılmalıdır. | ||
== Eş anlamlılar == | == Eş anlamlılar == | ||
* İnsan bağışıklık yetmezliği virüsü enfeksiyonu | * [[İnsan bağışıklık yetmezliği virüsü enfeksiyonu]] | ||
== İlgili terimler == | == İlgili terimler == | ||
08.29, 26 Ağustos 2026 itibarı ile sayfanın şu anki hâli
HIV enfeksiyonu (İng. HIV infection), insan bağışıklık yetmezliği virüsünün CD4 pozitif T lenfositleri hedef alarak hücresel bağışıklığı ilerleyici biçimde bozduğu kronik viral enfeksiyondur.
Etimoloji
İngilizce human immunodeficiency virus adının baş harflerinden oluşur.
Klinik bağlam
Virüs bir retrovirüstür; ters transkriptaz enzimiyle RNA'sını DNA'ya çevirir ve konak hücrenin genomuna yerleşir. Bu yerleşim, enfeksiyonun neden ömür boyu sürdüğünü ve tedaviyle baskılansa da tümüyle ortadan kaldırılamadığını açıklar. Hedef hücrelerin azalmasıyla hücresel bağışıklık bozulur ve fırsatçı enfeksiyonlara zemin hazırlanır.[1]
Bulaş yolları korunmasız cinsel ilişki, kan ve kan ürünleri, ortak enjektör kullanımı ile anneden bebeğe geçiştir. Günlük temas, öpüşme ve ortak eşya kullanımıyla bulaşmaz. Önemli bir kavram, tedaviyle virüs yükü saptanamaz düzeye indirilen kişilerin cinsel yolla bulaştırıcı olmamasıdır; bu bilgi hem tedavi uyumunu hem toplumsal damgalanmayla mücadeleyi destekler.
Doğal seyir üç evrede incelenir. Akut enfeksiyonda, bulaştan haftalar sonra ateş, boğaz ağrısı, döküntü, lenf bezi büyümesi ve kas ağrılarıyla giden, gripal enfeksiyonu andıran tablo görülür. Bu dönemde virüs yükü çok yüksektir ve bulaştırıcılık en fazladır; ancak antikor testleri henüz negatif olabilir. Bu nedenle kuşkulanılan olgularda antijen-antikor kombine testi ve gerekirse virüs yükü ölçümü yapılmalıdır — yalnızca antikor testine dayanılması, akut enfeksiyonun kaçırılmasına yol açan önemli bir hatadır. İkinci evre uzun süren belirtisiz dönemdir. Üçüncü evrede ise bağışıklık ileri derecede bozulur ve tanımlayıcı hastalıklar ortaya çıkar.
İleri evrede görülen başlıca tablolar Pneumocystis jirovecii pnömonisi, tüberküloz, kriptokok menenjiti, serebral toksoplazmoz, sitomegalovirüs retiniti, özofageal kandidiyaz, Kaposi sarkomu ve lenfomalardır. Tüberküloz, dünya genelinde bu hastalarda en sık ölüm nedenidir ve akciğer dışı tutulum sıktır. Açıklanamayan kilo kaybı, uzamış ateş, kronik ishal, ağız içi pamukçuk ve yineleyen zona, tanı için uyarıcı bulgulardır.
Tanıda tarama testleri yüksek duyarlılığa sahiptir; pozitif sonuç doğrulayıcı testlerle kesinleştirilir. Tanı konulan hastada CD4 sayısı, virüs yükü, direnç testi, eşlik eden enfeksiyonlar — hepatit B ve C, sifiliz, tüberküloz — ve aşı durumu değerlendirilir.
Tedavi, birden çok ilacın birlikte kullanıldığı antiretroviral tedavidir. Günümüzde tedavi, CD4 sayısına bakılmaksızın tanı konulur konulmaz başlatılır; erken başlanmasının hem hastalık seyrini iyileştirdiği hem bulaşı önlediği gösterilmiştir. Tek tablette birleşik rejimler uyumu artırmıştır. Tedavi başarısının anahtarı düzenli kullanımdır; aksamalar direnç gelişimine yol açar.
Tedavi başlangıcında bağışıklık yeniden yapılanma sendromu görülebilir: bağışıklık düzelirken var olan gizli enfeksiyona karşı abartılı yanıt gelişir ve hasta paradoksal biçimde kötüleşir. Özellikle tüberküloz ve kriptokok menenjitinde önemlidir; bu nedenle bu enfeksiyonlarda antiretroviral tedavinin zamanlaması dikkatle planlanır. Kriptokok menenjitinde çok erken başlanması zararlı bulunmuştur.
İlaç etkileşimleri sık ve klinik olarak önemlidir; özellikle ritonavir ve kobisistat içeren rejimler, birlikte kullanılan birçok ilacın düzeyini belirgin biçimde değiştirir. Yoğun bakımda ve cerrahi süreçlerde antiretroviral tedavinin kesintiye uğramaması gerekir.
Korunmada kondom kullanımı, temas öncesi profilaksi, temas sonrası profilaksi, enjektör değişim programları, anneden bebeğe geçişin önlenmesi ve düzenli tarama etkilidir. Temas sonrası profilaksi, mesleki yaralanmalar dâhil, olabildiğince erken — saatler içinde — başlatılmalıdır.
Eş anlamlılar
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Bennett JE ve ark. (ed.), Mandell, Douglas, and Bennett's Principles and Practice of Infectious Diseases, 9. baskı, 2020.